لزوم احتياط نمايند .
( * ) به نظر شما حقّ با جناب فاضل است كه توقّف را به معناى سكوت گرفته و يا پاسخ شيخ كه آن را به معناى سكون گرفته ؟
اگرچه توجيه شيخ نيز جالب است و لكن حق با جناب فاضل است كه آن را به معناى سكوت گرفته است به اين معنا كه بر مكلّف مجتهد لازم است كه از دادن فتوى در مورد شبهه ساكت شده و نسبت به حكم واقعى رأى از خود صادر ننمايد ، نه به اباحه و نه به حرمت .
( * ) به چه دليل ؟
به دليل برخى از روايات : 1 - مثل موثقه سماعة بن مهران از ابى الحسن موسى عليه السّلام : قال فى جملتها : و ما لكم و القياس ، انّما هلك من هلك من قبلكم بالقياس ثم قال : اذ جاءكم ما تعلمون فقولوا به و ان جاءكم ما لا تعلمون فها و اهوى بيده الى فيه . 2 - و مثل روايت زراره :
لو ان العباد اذ جهلوا وقفوا و لم يجحده و لم يكفروا .
( * ) اگر اشكال شود كه ( توقّف ) در برخى روايات مطلق است چه ؟
بله در برخى روايات مطلق بوده و شامل سكون هم مىشود ، لكن لازم است به واسطهء مقيّدات آنها را تقييد كرده تا مفادّ آن توقف از فتوى و سكوت از آن باشد .
( * ) مراد از ( انّها ضعيفة السّند . . . . ) چيست ؟
اين است كه : اخبار توقّف از لحاظ سند ضعيف بوده و حجيّت ندارد ، بنابراين نمىتوان به روايات مزبور عمل نمود .
( * ) پاسخ شيخ به جواب مذكور چيست ؟
اين است كه : اين سخن واضح البطلان است ، چرا كه بسيارى از اين اخبار يا صحيحه هستند و يا حد اقل موثّقه و يا مقبوله ، و هريك از اين سه دسته كه باشند از نظر محقّقين حجيّت دارند .
( * ) مراد از عبارت ( انّها فى مقام المنع عن العمل بالقياس . . . . الخ ) چيست ؟
جواب ديگرى از روايات توقف است مبنى بر اينكه روايات توقف عند الشبهة ، مربوطاند به منع عمل برطبق قياس و استحسان و اعتبارات عقليّه .
( * ) منظور از اين جواب چيست ؟
اين است كه : در موارد شبهه و فقدان نصّ از اهل بيت عليهم السّلام ، نبايد به رأى خود و راههاى غير معتبره تكيه نموده و براى ارتكاب شبهه مجوّز درست كنيد همان گونه كه ما اصوليين به رأى و نظر خود و قياس و استحسان عمل نمىكنيم ، بلكه بر اساس ادله اربعه كه بهترين طرق براى رسيدن به واقعاند ، عمل كرده و
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 258
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٥٨