تشريح المسائل
( * ) مراد از ( توهّم ظهور هذا الخبر . . . . الخ ) چيست ؟
اين است كه متوهم مىگويد : اين روايات به قرينهء كلمهء ( خير ) ظهور در استحباب دارند يعنى : توقّف مستحب است و نه واجب ، چرا كه ( خير ) افعل التفضيل است و معناى آن اين است كه توقف بهتر است .
حال بهتر بودن و قوىتر بودن توقف معنايش اين است كه غير توقّف نيز خوب است و لذا روايات مزبور به دليل اينكه عموما عبارت ( الوقوف عند الشبهة ، خير . . . . ) را متعرض شدهاند ، ظهور در استحباب دارند و نه وجوب . در نتيجه : اين روايات مثبت مدّعاى اخبارى نمىباشند ، چون اخبارىها مدّعى وجوب توقفاند و اينها ظهور در استحباب دارند .
( * ) مراد از ( مدفوع بملاحظة ان الاقتحام فى الهلكة لا خير . . . الخ ) چيست ؟
اوّلين پاسخ شيخ است به توهّم مذكور و دفع آن مبنى بر اينكه اگرچه كلمهء ( خير ) ، صيغه تفضيل است ولى چون در اينجا به معناى وصفى است ، ما به قرينهء مقابله وجوب را مىفهميم .
( * ) منظور شيخ از پاسخ مزبور و قرينهء مقابله چيست ؟
اين است كه : افعل التفضيل در جايى است كه مفضّل و مفضل عليه هر دو در مبدأ تفضيل مشترك باشند به عبارت ديگر : صيغهء تفضيل را كه بر افضليّت موصوفش دلالت مىكند در جايى به كار مىبرند كه مفضل عليه نيز داراى رجحان ذاتى و فضيلتى باشد تا معناى تفضيل مصداق پيدا كند فىالمثل : شما و دوستتان هر دو داراى علم فقاهت هستيد ، لكن علم يكى از شما بيشتر است در اينجا گفته مىشود فلان اعلم من فلان .
امّا در ما نحن فيه مفضّل ، توقف است و مفضّل عليه افتادن در هلاكت است و جاى شبهه نيست كه هلاكت و وارد شدن در آن هيچگونه شرافت و رجحانى ندارد تا اينكه وقوف در شبهه ، نسبت به آن افضل و بهتر باشد و لذا افعل التفضيل در اينجا معنا ندارد .
پس : در اينگونه موارد افعل التفضيل دلالت بر اصل مبدأ دارد و نه بر تفضيل . در نتيجه : وقتى يك طرف هيچ خيرى نداشت ، طرف ديگر مىشود تمام الخير و چنين چيزى واجب است و نه مستحب ، به عبارت ديگر كلمهء ( خير ) بر تعيّن احتياط و مرجوحيّت صرف در اقتحام دلالت دارد .
( * ) مراد از عبارت ( مع انّ جعله تعليلا لوجوب الارجاء فى المقبولة . . . . الخ ) چيست ؟
دوّمين پاسخ شيخ است از توهّم مزبور مبنى بر اينكه : فقرهء ( الوقوف عند الشبهة . . . . الخ ) در برخى روايات علّت براى يك امر وجوبى قرار گرفته است فىالمثل :
1 - در مقبوله آن را علّت براى وجوب ارجاء در شبهات قرار داده است .