( * ) نظر شيخ پيرامون استدلال اخباريها به آيات مزبور چيست ؟
يك اشكال مشترك الورد به هر دو طائفه از آيات دارند و آن اين است كه :
شما خود مىگوييد ظواهر قرآن در حقّ ما حجّت نيستند و ما مقصود بالافهام نيستيم فلذا حق نداريم مستقيما به اين ظواهر تمسّك كنيم ، پس چگونه به اين آيات استدلال مىكنيد .
( * ) اگر اخبارى پاسخ دهد ما به نصوص استدلال مىكنيم چه ؟
شيخ مىگويد : آيات مورد تمسّك نوعا از ظواهرند و نه نصوص .
( * ) اگر اخباريها بگويند ما مستقلا به اين آيات عمل نمىكنيم ، بلكه به ضميمهء تفسير اهل بيت عليهم السّلام عمل مىكنيم چه ؟
شيخ مىگويد : پس اين استدلال به آيات نيست ، بلكه به روايات است .
( * ) مقدمة بفرماييد نظر شيخ در اطلاق اين آيات شريفه نسبت به شبهات چيست ؟
اين است كه : آيات مذكور مطلق بوده و فرقى ميان شبهات حكميّه و موضوعيّه و همچنين تحريميّه و وجوبيه نگذاشته و در تمام موارد مىگويد : قول به غير علم ممنوع است .
( * ) پاسخ شيخ از خصوص آيات دستهء اول يعنى آيات دالّه بر نهى از قول به غير علم چيست ؟
دو جواب از اين آيات مىدهند : 1 - جواب نقضى 2 - جواب حلّى .
( * ) جواب نقضى شيخ به اين آيات چيست ؟
اين است كه : شما اخبارىها نيز در باب شبهات حكميّه و وجوبيّه و همچنين در شبهات موضوعيّه اعم از وجوبى و يا تحريمى برائتى و حكم به اباحهء ظاهريه مىكنيد و حال آنكه اين آيات اطلاق داشته و موارد مزبور را نيز در بر مىگيرند .
حال اگر قول مجتهدين در اينجا قول به غير علم باشد و آيات مذكور شامل آنها بشود ، قول اخباريها به برائت در دو مسئلهء مزبور نيز به غير علم است .
لذا اگر قول و رأى اخباريها در اينجا قول به غير علم نيست ، پس فتواى اصوليين به برائت در ما نحن فيه نيز قول به غير علم نيست و مشمول آيات مزبور واقع نمىشود . خلاصه اينكه : هر جوابى كه اخباريها از اين آيات در باب شبهات وجوبيّه موضوعيّه داديد ، اصوليين هم آن جواب را در باب شبهات تحريميّه مىدهند .
( * ) پاسخ حلّى شيخ به اخبارىها در استدلال به آيات دسته اوّل چيست ؟
1 - آيات شريفه قول به غير علم را محكوم مىسازد .
2 - اصولى كه حكم به برائت و اباحهء ظاهريه مىكند قولش به غير علم نيست ، چرا كه مستند به دليلى از ادلّهء اربعه است اگر متكى بر دليل عقلى است ( قاعدهء قبح عقاب بلابيان ) ، اخباريها نيز آن را قبول دارند .
پس آن كبراى كلّى ( كه قول به غير علم ممنوع است ) با ما نحن فيه منطبق نيست .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 222
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٢٢