فلذا در شبههء محصوره ما نيز به وجوب احتياط قائل بوده و به عنوان دليل و يا تأييد به قاعدهء ( دفع ضرر محتمل ) تمسّك مىجوييم .
( * ) در تبيين بيشتر مطالب مذكور بفرماييد بيان خود بر چند قسم است ؟
بر چهار قسم است :
1 - بيان خصوصى واقعى عقلى يا نقلى
2 - بيان عمومى واقعى عقلى يا نقلى
3 - بيان خصوصى ظاهرى عقلى يا نقلى
4 - بيان عمومى ظاهرى عقلى .
( * ) بيان خصوصى واقعى عقلى يا نقلى به چه معناست ؟
بدين معناست كه : در خصوص فلان امر بيانى رسيده كه طريق به سوى واقع نيز هست مثل : شرب خمر كه به صورت على حده دليل بر حرمت آن اقامه شده است .
( * ) بيان عمومى واقعى عقلى و يا نقلى به چه معناست ؟
به اين معناست كه : بيان كلّى است و نه خاصّ ، لكن نسبت به تكليف مجهول بيانيّت دارد و در مورد تكليف واقعى مجهول دلالت دارد كه وظيفه چيست .
مثل : ايجاب احتياط از جانب شارع ، چرا كه مىگويد : اجتنب عن المشتبه يعنى : چون واقع را نمىدانى و احتمال حرمت واقعى مىدهى فيجب الاجتناب .
( * ) بيان خصوصى ظاهرى عقلى و نقلى را با ذكر مثال تبيين كنيد ؟
فى المثل : در خصوص يك واقع بيانى از شارع و يا عقل برسد كه اگرچه فلان امر ( آن واقع ) حرام نيست و لكن تو در ظاهر مأمور به اجتناب هستى و بايد آن واقع را ترك كنى .
( * ) بيان عمومى ظاهرى يعنى چه ؟
يعنى : كه عقل مىگويد : وظيفهء تو تعبّدا اجتناب است چه در واقع براى اين مشتبه حرمتى باشد يا نه .
( * ) ما نحن فيه ( قانون دفع العقاب المحتمل واجب ) از قبيل كدام قسم از اقسام فوق است ؟
از قسم چهارم .
يعنى : دلالت مىكند بر اينكه هركجا احتمال عقاب دادى اجتناب كن و الّا معاقب هستى اعم از اينكه اين احتمال مطابق با واقع باشد و يا نه ، و به عبارت ديگر چه در واقع تكليفى باشد و يا نه .
( * ) نتيجه چه مىشود ؟
احتمال عقاب به طور علىحده موضوع مىشود براى وجوب دفع و كارى به واقع ندارد و حال آنكه در قاعدهء ( قبح عقاب بلابيان ) نظر به واقع هست .
يعنى : عقاب بر حرام واقعى كه بلابيان است قبيح و حرام است ، پس : دفع عقاب بر قانون قبح عقاب
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 191
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٩١