( * ) مراد از ( حتّى لو فرض عدم قبحه لفرض العقاب . . . ) چيست ؟
اين است كه : ثبوت فعل حرام و وجودش در ظرف واقع مستلزم ترتّب عقاب بوده بدون اينكه علم و جهل در آن كوچكترين دخالت و نقشى داشته باشد مثل لوازم عقليّه و عاديّه نسبت به ملزومات .
پس : چنان كه اين لوازم بدون علم و اعتبار آن بر ملزومات مترتّب مىشوند ، عقاب هم نسبت به وجود فعل حرام در خارج بدون علم و اعتبار آن مترتّب مىشود .
پس : ترتّب عقاب بر فعل حرام همچون ترتّب هلاكت بر سمّ و احراق بر نار مىباشد .
( * ) نقش كلمه ( لم يزل ) در ( لم يزل بنائهم على ذلك ) چيست و مرجع ضماير در عبارت كجاست ؟
كلمه ( لم يزل ) جواب است از ( لو فرض ) و مرجع ضمير در بنائهم ، عقلاء است و مشاراليه ( ذلك ) تجويز ارتكاب است .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 186
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٨٦