تشريح المسائل مرجع ضماير :
ما لا يتصف بهما - حليت و حرمت
تعرف الحرام منه - كل شىء
حكم كلّى فوقه و تحته - مشتبه
تحققه فى ضمنه - ما اشتبه و كلّى
بوضوحه - لحم الحمير
على كل منها - امثله سهگانه
مرجع ضمير در هو امّا حلال . . . - شىء
و بعضها حراما - انواع و اصناف
لم يعلم الحكم الخاص به - كلى عين
مرجع ضمير در بل هو مع بيان - الاحتراز
باندراجه تحته - ما اشتبه حكمه و كلّى
لعلم حكمه - ما اشتبه
شككنا فيه - لحم الحمير
ان يجعله - شىء فيه حلال و الحرام
انواعها و اصنافها - افعال
اشتركت ( هى ) - افعال
( * ) مراد از مستدل در ( قد يستدل ) چه كسى است ؟
1 - مرحوم فاضل تونى است كه در كتاب وافيه به صحيحهء عبد اللّه بن سنان از امام صادق عليه السّلام به نقل از كتاب كافى بر اثبات برائت در شبهات بدويه ، استدلال كرده است .
2 - همچنين سيد صدر در شرح وافيه استدلال جناب تونى را تثبيت و تقرير كرده است .
3 - و نيز مرحوم فاضل نراقى در مناهج الاصول از وجوه مختلف اين استدلال را تقرير نموده است .
( * ) معناى حديث از نظر جناب تونى چيست ؟
اين است كه هر فعلى از افعال و هر عينى از اعيان كه متعلّق فعل مكلّف قرار گيرند كه گاهى متّصف به حرمت و گاهى متّصف به حليّت مىشود ، در صورتى كه يكى از اين دو ( يعنى : حليت و حرمت ) معلوم نباشد ، محكوم به حليّت است .
( * ) تقريب استدلال به صحيحهء مزبور چگونه است ؟
اين است كه : با توجه به معناى حديث ، مورد حديث بايد موضوعى باشد كه احتمال اتصاف به هريك از دو صفت حليت و حرمت را داشته باشد . لذا دو موضوع از مورد اين صحيحه خارج و صحيحه شامل آنها نمىشود .
1 - افعال اضطرارى و اعيانى كه متعلّق فعل مكلّف واقع نمىشوند ، تا قابل اتصاف به حليّت و حرمت باشند . مثل : ارتعاش دست ، ضربان قلب ، جريان خون در عروق كه از افعال غير اختيارىاند و مثل :
كوه قاف ، سد يأجوج و مأجوج و . . . كه متعلق فعلى از افعال مكلفين نيستند . چه آنكه افعال اضطرارى بلاشك جايز و مباح مىباشند و اعيان مذكور نيز به دليل عدم ابتلاء مكلّف از آنها از مورد تكليف خارجاند .