ترجمه : 1 - و گاهى دربارهء مردى كه ازدواج نموده با زنى در حال عده ، به صحيحهء عبد الرحمن كه در آن از محضر امام سؤال شده است ، آيا اين زن ديگر بر اين مرد حلال نيست و ابدا حرام است ؟ امام عليه السّلام فرمودند : اگر اين عقد ازدواج از روى جهالت باشد ، پس از اتمام عدّه بايد دوباره با او ازدواج نمايد زيرا كه ، مردم در حال جهالت به خاطر افعال و اعمالى كه به مراتب از اين كار مهمترند ، معذور و معافاند .
گفتم : به كداميك از دو جهالت معذورتر و معافتر است ، آيا به اينكه نمىداند نبايد زن را در حال عدّه عقد نمود و بر وى حرام است يا به خاطر جهلش به اينكه زن در حال عدّه بوده است . حضرت مىفرمايند :
يكى از دو جهالت سهلتر از ديگرى است ، يعنى اينكه نمىدانسته ، خداوند عقد را در عدّه ، تحريم نموده ( يعنى : جهل به تكليف ) زيرا كه ، جاهل در چنين موقعيتى قادر بر احتياط نيست . تا كه مكلّف باشد .
گفتم : پس : آن مرد نسبت به آن جهالت ديگرش ( يعنى : جهل به موضوع ) معذور است ؟ حضرت مىفرمايند : بله ؛ وقتى عده زن سپرى شد وى معذور است در اينكه او را تزويج كند .
اشكال شيخ به استدلال فوق
2 - جهل به اينكه زن در حالت عدّه است ، اگر با علم اجمالى به عدّه همراه باشد و شك در تمام شدنش باشد اين فرض از دو حال خارج نمىباشد .
1 - اگر شك ( اين مرد ) در اصل پايان يافتن ( عدّه ) با علم به مقدار آن باشد ، پس شبهه موضوعيه و از بحث خارج است ، علاوه بر اينكه ، مقتضاى استصحاب بقاء عدّه كه امرى است مركوز در اذهان ، عدم جواز عقد است .
2 - از تقرير فوق معلوم مىشود كه ، اگر شك ( اين مرد ) در مقدار عدّه ( 3 طهر ) بوده است ، پس ( در اين فرض ) شبهه ، حكميه است و ( سائل ) در سؤال از آن كوتاهى نموده است ، لذا به اتفاق ( تمام فقها ) در اين جهل معذور نيست . به دليل اصالة بقاء العدة و احكامها ( كه اقتضا دارد كه اگر بر عقد مبادر كند مؤاخذ مىباشد ) بلكه ، در روايتى ديگر آمده است كه اگر زن بداند كه ( نگهداشتن عدّه ) بر او لازم است ( ولى مقدار آن را نداند ) لازم است بر اتمام آن دليل اقامه شود پس مراد از معذور بودن عدم حرمت ابدى زن بر مرد است ، نه از آن جهت كه مؤاخذه و عقابى بر او نمىباشد ( لذا نمىتوان با اين فقره از روايت به برائت و عدم مؤاخذه تمسّك نمود ) .
3 - و گواه بر اين معنا ( يعنى : كون المراد من المعذوريّة عدم حرمتها عليه ) نيز ، فرمودهء امام عليه السّلام است بعد از سؤال سائل كه : بله ، وقتى عدهء زن سپرى شد پس مرد مىتواند با او ازدواج كند ، و همچنين است در