تشريح المسائل مرجع ضماير :
( * ) مقدمة بفرماييد ، آثار و لوازمى كه بر افعال ما مترتب مىشوند بر چند قسماند ؟
بر چهار قسم : 1 - آثار عقليه 2 - آثار عاديه 3 - آثار شرعيه بلاواسطه 4 - آثار شرعيه مع الواسطه
( * ) منظور از آثار عقليّه چگونه آثارى است ؟
آثارى هستند كه ترتّبشان بر فعل ما عقلى و ضرورى است ، و خارج از حيطهء اختيار مىباشند . به عبارت ديگر : فعل ما علّت و اين آثار معلول فعل ما مىباشند ، در حالى كه تخلّف معلول از علّت تامهاش محال است . فى المثل : وقتى شما در حال انجام احد الضدين هستيد ، قهرا ضدّ ديگر متروك است مثلا :
وقتى شما در حال نماز هستيد ، خواب ترك شده است و يا وقتى در حال خوابى ، نماز ترك شده است ، چه اين خواب اختيارى باشد و چه اضطرارى .
پس ترك ضد ، اثر عقلى انجام ضد ديگر است .
( * ) مراد از آثار عاديه چگونه آثارى است ؟
آثارى هستند كه ترتبشان بر فعل ما از روى عادت و يا طبيعت است ، اگرچه در مواردى اين آثار بر فعل ما مترتب نشوند فى المثل : استعمال داروى بىهوشى ، به طور معمول و طبيعتا سبب اغما و يا شرب خمر معمولا سبب مستى مىشود .
( * ) منظور از آثار شرعيّه بلاواسطه چيست ؟
آثارى است كه شارع مقدّس بلاواسطه يعنى :
مستقيما و بدون واسطه لوازم ديگر بر فعل ما مترتب ساخته است مثلا قتل خطايى سبب قصاص مىشود ، و تصرّف در ملك غير بدون رضايت مالكش سبب ضمان .
( * ) آثار شرعيه با واسطه چگونه آثارى هستند ؟
آثار شرعيّهاى هستند كه پس از ترتب آثار عقليّه يا عاديّهاى كه مستقيما بر فعل ما مترتب مىشوند ، بر فعل ما مترتب مىشوند . فى المثل : شما نذر كردهاى كه اگر روزگارى نمازم را ترك كردم به عنوان تنبيه خودم يك روز و يا يك هفته روزه بگيرم .
1 - اتفاقا فردا در هنگام وقت نماز صبح خواب مانده و بيدار نشويد ، ترك نماز كه يك اثر عقلى است بر فعل ( خواب ) شما مترتب مىشود .
2 - وقتى ترك نماز به عنوان يك اثر عقلى مترتب شده به واسطهء آن اثر شرعى كه وجوب وفاء به گرفتن روزه است مترتب مىشود .