روشنگرى " ان يكنى الرجل " چند وجه دارد : 1 - از سنت پيغمبر و روش خوب و بر بوالدين اينست كه هر كس پسرش را بنام خودش كنايه نهد چنانى كه اگر نامش محمد است او را ابا محمد بخواند و مىشود كنايه شامل نامگذارى هم باشد .
2 - مقصود اين باشد كه مرد سخنگو طرف خود را بكنايه تعبير كند نسبت به پدر او به او گويد پسر فلان چون بزرگداشت او است و احترام به پدر او و يادآوريش بمردم ، در دل مؤمنان و بسا كسى كه نامش را شنود برايش دعا كند .
در يك نسخه بجاى لفظ ( ابيه ) آمده ( ابنه پسر او ) يعنى به طرف خود بگويد ابو فلان به نام پسرش زيرا نام بردن خلاف احترام است بويژه با حضور طرف ، و بر هر دو نسخه بر اين وجه مناسب اين باب نيست زيرا در باره بر بخصوص والدين نباشد و بلكه در باره احسان بمؤمن است جز آنكه گفته شود شامل والد هم مىشود .
3 - مقصود اين باشد كه گوينده خود را بنام پدر كنيه آورد و اين احسانيست به پدر به وجوهى كه گذشت چنانچه امير المؤمنين ( ع ) ، بسيارى موارد خود را تعبير ميكرد به ابن ابى طالب ، و فرموده به خدا كه پسر ابى طالب مانوستر است بمرگ از كودك به پستان مادرش .
17 - كافى : بسندش تا امام ششم كه مردى نزد رسول خدا ( ص ) آمد و از بر بوالدين پرسيد و پاسخش داد تا سه بار به مادرت نيكى كن و سپس تا سه بار فرمود : بپدرت نيكى كن و مادر را پيش از پدر آغاز نمود ( و با آغاز بمادر اشاره دارد كه بر به او افضل است ) .
18 - كافى : بسندهاى پيش تا امام ششم كه فرمود : مردى نزد پيغمبر ( ص ) آمد و گفت دخترى آوردم و پروردمش تا چون به بلوغ رسيد زيورش را به او پوشيدم و آوردمش بر سر چاهى و پرتش كردم بدرون آن : و آخر چيزى كه از او شنيدم اينكه ميگفت : اى پدر جانم ، كفاره آن چه باشد ؟ فرمود : مادرت زنده است ؟ گفت ، نه ، فرمود : خالهات زنده است ؟ گفت : آرى ، فرمود : به او نيكى كن كه بجاى مادر است و كفاره كار تو گردد ابو خديجه ( راوى حديث ) گويد :
به آن حضرت گفتم : چه وقت بوده اين عمل ؟ فرمود : در زمان جاهليت كه دخترها را ميكشتند از ترس اينكه اسير شوند و ميان قوم ديگر بزايند .
روشنگرى . . . اين حديث دلالت دارد بر فضل مادر و خويشان او در باره برو احسان بر پدر و خويشان او و بر فضل بر بخاله ميان خويشان مادرى او در آنست شرح واد كه در جاهليت بوده چنانچه خداى تعالى فرموده ( آيه 8 - التكوير ) و آنگاه كه از موءوده پرسند بكدام گناه كشته شده .
بحار الأنوار ( ج 71 و 72 ) ( آداب معاشرت ) ( فارسى ) — صفحة 37
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٣٧