زيرا بىايمان قوم خود را بدان دعوت نميكردند ، و گفتند : اى قوم ، ما شنيديم كتابى را كه الخ دو وصف برايش آوردند .
يك - مصدق كتب انبياء پيش است و همانند ديگر كتب الهيه در دعوت بمطالب عاليه شريفه .
2 - اين مطالب در ذات خود درستند و هر كس بخرد پاك خود داند كه درستند و همانا گفتند : پس از موسى چون يهودى بودند ، و از ابن عباس است كه جز داستان عيسى را نشنيده بودند و از اين رو گفتند : پس از موسى «
أَجِيبُوا داعِيَ اللَّهِ
» يعنى پذيرا شويد رسول يا نماينده او را ، و اين دلالت دارد كه بپريان مبعوث بوده مانند آدميان ، مقاتل گفته : خدا پيش از او پيغمبر بجنّ و آدمى هر دو نفرستاده .
و آيا جن هم ثوابى دارند يا نه ؟ گفته شده ، نه ، جز اينكه بدوزخ نروند و مانند جانوران خاك شوند و دليل آوردند باينكه گفت : « شما از عذاب دردناك پناه دهد » و نويد ثواب نداد .
و اين گفته ابو حنيفه است ، و درست اينست كه چون بنى آدم شايان ثواب بر طاعتند و عذاب بر گناه ، و اين گفته ابى ليلى و مالك است ، و در اين باره ميانه او و ابى حنيفه مناظرهاى است ضحّاك گفته ببهشت روند و در آنجا بخورند و بنوشند ، و دليل درستى اين گفته هر دليلى است كه آدمى را شايان ثواب بر طاعت دانسته كه همان در باره پريان هم جاريست و جدا كردن اين دو از هم دور است جدا پايان طبرسى - ره - در « 9 : 201 مجمع » گفته «
خَلَقَ الْجَانَّ
» يعنى پدر پريان ، حسن گفته : آن ابليس است كه پدر جنّ است و آفريده از شرار آتش است چنان كه آدم از گل « از
مِنْ مارِجٍ مِنْ نارٍ
» يعنى آتش آميخته از سرخ و سياه و سپيد ، از مجاهد است و گفتهاند مارج شعله زلال آتش است كه دود ندارد .
« سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّهَ الثَّقَلانِ »
يعنى به حساب شما ميرسيم اى جن و انس و تعبير