تشريح المسائل
* دوّمين دليل و بيان عقلى در حجيّت خصوص خبر واحد از كه بود و چگونه بيانى است ؟
از جناب فاضل تونى است عنوان شده در كتاب وافيه كه مدّعى است خبر واحد با سه شرط حجّت است .
1 - اينكه حديث در يكى از كتب معتبره حديثى مثل كتب اربعه موجود باشد .
2 - حد اقل جماعتى از فقهاء شيعه به آن عمل كرده باشند .
3 - هيچ گروهى نيز بر خلاف آن حديث عمل نكرده باشند تا اينكه با عمل جماعت قبلى معارض شود و يا اگر مخالفتى هم در واقع شده است ما از آن مطّلع نباشيم .
به نظر جناب فاضل با وجود شروط مذكور خبر واحد حجّت مىشود .
* جناب فاضل در اثبات مدّعاى فوق چگونه استدلال مىكند ؟
مىگويد :
1 - بدون شك در اسلام تكاليفى داريم اعم از واجب و حرام و يا عبادات و معاملات و بلاترديد اين تكاليف و يا مسئوليتها الى الابد باقى بوده و امتثالشان در هر عصرى و براى هر نسلى لازم و واجب است به ويژه آن دسته از مسائل كه جزو ضروريات دين و يا مذهب به حساب مىآيند ، مثل : روزه ، نماز ، حج و . . .
2 - و بلا شك ، هركدام از معاملات و عبادات مشتمل بر يك سرى اجزاء و شرائط و يا موانع هستند كه معظم آنها به نحو تواتر و يا اجماع و يا ضرورت دين براى ما معلوم نيستند ، بلكه غالب آنها توسط خبرهاى واحد غير علمى بيان شدهاند . حال با اين مقدمات عقل حكم مىكند به اينكه براى امتثال نماز و روزه و حج و . . . واقعى . . . با همهء اجزاء و شرائطى كه دارند لازم است به خبرهاى واحد مراجعه كنيم . و چنانچه از اين اخبار واحده صرفنظر نمائيم لازم مىآيد كه بسيارى از اين حقايق شرعيّه ماهيّت خود را از دست بدهند و به ماهيتهاى ديگر تبديل شوند .
پس ناگزيريم از اينكه به آنها عمل نمائيم .
* شيخ در مقام جواب از بيان فاضل تونى چه مىفرمايد ؟
مىفرمايد : ما دو ايراد به اين استدلال داريم :
1 - چرا دائرهء علم اجمالى را منحصر مىكنيد به خصوص اخبارى كه به ما رسيده و داراى آن سه شرط نيز هست و چرا مىگوئيد كه اجزاء و شرائط و موانع عبادات و معاملات تنها در اينگونه از اخبار بيان شده و ما ناگزير از مراجعه به آنها هستيم .