تشريح المسائل
* حاصل مطلب در وجه و بيان دوّم چيست ؟
اجماع همهء علماء است اعم از شيخ و سيّد بر حجيّت خبر واحد ظنّى ، و آن عبارتست از اينكه چون شرائط و موقعيتها تفاوت مىكند :
1 - برخى چون سيّد و تابعين او خود را در شرايطى مىديدند كه باب العلم به روى آنان مفتوح بوده است و معظم احكام را مىتوانستند از طريق علم تحصيل كنند ، و لذا نيازى به خبر واحد ظنّى پيدا نكرده و آن را حجّت ندانستهاند .
2 - و برخى همچون شيخ طوسى و اتباعش خود را در شرايط انسداد باب علم مىديدند و معتقد بودند كه چارهاى نيست جز اينكه به خبرهاى موثق عمل كنند ، چرا كه خبر متواتر و نصّ قرآنى نادر است و قرائن قطعيه و اجماع نيز همينطور است لذا چارهاى نيست جز عمل به آن .
حال اگر سيّد و اتباع او نيز خود را همچون شيخ و . . . در انسداد مىديدند ، به خبرهاى غير علمى عمل مىكردند و شاهد بر اين مطلب هم اين است كه :
خود سيد نيز طبق نقل صاحب معالم در بحث امر به فعل مشروط با علم امر به انتفاء شرط تصريح نموده است به اينكه : إذا تعذّر العلم قام الظنّ مقامه . پس هر دو گروه قبول دارند كه خبر واحد عند الانسداد حجّت است ، لكن شيخ و پيروانش اجماع منجّز دارند و سيد و اتباعش اجماع معلّق .