و بزرگان تصوف و اشراقيانست ، و رأى محققان متكلمين چون رازى ، غزّالى و محقّق طوسى و ديگران از اعلام بر آنست ، و كتب سماويه و خبرگزارى پيغمبران بدان اشارت دارد و امارات حدس و كشف ذوقى بشارت بدانست ( پايان ) .
در صحائف الهيه گفته : نفس يا جسم است يا جسمانى ، يا نه اين و نه آن و اگر جسم است يا همين كالبد محسوس است كه بيشتر متكلمين بدان ميل كردند و آن سست است ، يا جسمى درون تن و در آن ده قول است .
1 - فلوطر خس گفته : آتشى است روان در تن ، چون خاصيت آتش تابش و جنبش است ، و خاصيت نفس هم جنبش و ادراك كه همان تابش است ، و با گفتهء پزشكان كه سرپرست تن حرارت غريزيه است تأييد شود .
2 - ديوجانس گفته : هواء است كه لطيف نافذ در هر سوراخ تنگ است و هر شكلى را پذير است ، و بهر جسمى درآيد آن را بجنباند چون مشكى كه بادش كنند و نفس همچنين است و همان هواء است .
3 - ثاليس ملطى گفته : آبست ، زيرا آب مايه نمو و برآمدنست و نفس همچنين است ، و اين وجوه سستند زيرا قياسى مركب از صغرى و كبراى موجبهاند از شكل دوم .
4 - انباذقلس گفته : چهار عنصر است با مهر و غلبه .
5 - گروهى از ماديها گفتند : اخلاط اربعه است ، زيرا بقاء آنها بكيفيت و اندازه مخصوص مايه بقاء زندگى است و زندگى دائر مدار آنست و اين دليل دوران هم سست است .
6 - همان خونست كه اشرف اخلاط است .
7 - اجسام لطيف زنده بالذات روان در همه اعضاء و اخلاط كه تبدل و انحلال ندارند ، و ماندشان در تن زندگيست و جداشدنشان از آن مرگ است .
8 - اجسام لطيفى است كه در درون پديد گردند و بدل آميزند و با شرائين
بحار الأنوار (ج54) (آسمان و جهان) (فارسى) — صفحة 70
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٧٠