بر كه وارد شده ؟ گفتم : بر فلان زن ، فرمود : آنكه خندهچى است ؟ گفتم : آرى فرمود : حمد خدا را ، راستى ارواح جنود مجنّدهاند ( الحديث ) .
در كلام برخى است كه « روح بررس است » يعنى چيز فهم است ، و اين كنايه است از دانش و هوش و ذكاوت و شناخت و زيركى ، و عرب روح را زندگى داند و اللَّه الموفق .
من گويم : تحقيق روح دشوار است و جز آفرينندهاش حقيقت آن را نداند «
و ما اوتيتم من العلم الا قليلا
» و اگر خدا ميخواست حقيقت آن را بدانيم بما اعلام كرده بود ولى فرمود « از روحت پرسند بگو روح از امر پروردگار من است » چنين گفت تا ما هم از آنچه خدا خموشى گرفته خاموش باشيم ، من آنچه در بارهاش درست فهميدم ذكر كردم و آنچه را دانستم گفتم و تو قضاوت كن ، و توقف در باره آن واجب بر كسى كه نداند ، و خدا داناتر و باسنجشتر است و سپس رسولش و هدف حديث اينست كه جنس بجنس مايلتر است و به دو روآورتر و مشتاقتر است ، و آشنائى الفت آورد و برعكس ، راوى حديث عايشه است .
51 - شهاب الاخبار : پيغمبر فرمود : مردم معادنى باشند چون معادن طلا و نقره .
الضوء : معدن جايگاه جوهر است و جنّات عدن ، بهشت اقامت ، طلا فلز معروفى است كه دل مردم را برده ، نقره يكى از دو پول است و يكى از فلزات پيغمبر صلى اللَّه عليه و آله ميفرمايد مردم با هم تفاوت دارند مانند تفاوت طلا و نقره در برترى و مانند مس و آهن و سرب و قلع و زرنيخ و فيروزه و جز آن و مقصود پيغمبر صلى اللَّه عليه و آله اينست كه مردم چون فلز و مهرهاند و مانند هم نيستند گرچه از يك جنسند .
و مورد اين حديث به عكس حديث پيش است كه فرمود : « مردم چون دندانههاى شانهاند » گويا ميفرمايد چون به كسى برخورى حالش را وارس و كارش را بررسى كن و گفتارش را بسنج و اگر خوب است به او بچسب كه از معدن با ارزش است و اگر بد است از او بگريز و بگريز كه از معدن پست است ، و فائده حديث