همكارى در درستى ، مراقبت ، صبر ، نصرت ، يقين ، رضا ، يقين ، رضا ، راحت و تسليم و از خوددارى برآيد : كفّ نفس ، ورع ، خوشستائى ، پاكدلى ، مردانگى ، ارجمندى ، غبطه ، سرور ، رسيدن بهدف ، انديشمندى ، و از شرم برآيد : نرمش ، مهرورزى دل نازكى ، پىگيرى ، خرّمى ، پذيرش ، نفسكشى ، بازگيرى ، ورع ، خوش خلقى .
و از مداومت بر خير برآيد : بهى ، نيرومندى ، عزّت ، خشوع ، انابت ، بزرگوارى ، آسودگى ، رضامندى مردم ، خوشسرانجامى ، و از ناخواهى بدى برآيد : امانتگزارى ، خيانتندارى ، دورى از بدى ، حفظ فرج ، راستى زبان .
تواضع و زارى ببالادست و انصاف با زيردست و خوشهمسايگى ، دورى از ياران بد ، و از سنگينى تراود : وقار ، آرامى ، تانّى ، دانش ، تمكين ، بهرهورى ، دوستى رستكارى ( پيروزى خ ب ) فزايش ( برترى خ ب ) و بازگشت از گناه .
و از گوشدادن بناصح تراود . فزونى خرد ، پرمغزى ، ستايش مردم ، خوددارى از سرزنش ، دورى از كوبش ، و بهيارى حال ، مراقبت پيشآمد ، آمادگى در برابر دشمن استوارى ببرنامه و پىگيرى از راه راست ، اين 100 خصلت از آن اخلاق عقلند .
بيان : « وادارد قسوة را با نرمش » الخ يعنى ميانه اين دو خلق را مراعات كند و شور هر كدام را با ديگرى سركوب كند و همين است عدالت اخلاقى يا هر كدام را در جاى خود به كار برد چنانچه خدا تعالى در وصف امير المؤمنين و همگنانش فرموده « فروتنند بر مؤمنان و باعزّت بر كافران ، 54 - المائدة » و آن دريافت اخلاق پروردگار جهانيانست كه خدا فرمود « آگاه كن بندههايم را كه راستى منم پرآمرزنده و مهربان و راستى عذابم همان عذاب دردناك است ، 49 و 50 - الحجر » .
و آنگه : ظاهر اينست كه مراد از نفس در اين روايت روح حيوانيست و از روح نفس ناطقه و سردى بدان وابسته براى آنكه پيوست آن نفس را بجنبش آرد و خنكش سازد . . .
بحار الأنوار (ج54) (آسمان و جهان) (فارسى) — صفحة 283
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٢٨٣