باب چهل و هفت مايه تن آدمى و اجزائش ، تشريح اندام و منافع آنها ، تاثير آنها در احوال نفس
1 - در علل ( ج 1 ص 104 - 108 ) : بسندى از وهب بن منبه كه در تورات وصف آغاز آفرينش آدم را چنين يافته ، خدا تبارك و تعالى فرموده : من آدم را آفريدم ، تنش را از چهار چيز درهم نمودم ، آن را ارثى فرزندانش ساختم كه بدان نشو و نما كنند تا روز رستاخيز ، چون آفريدمش تنش را از تر و خشك و گرمى و سردى درهم نمودم . چونش از خاك و آب ساختم و درش نفس و روح نهادم ، خشكى هر تن از خاك است و ترى آن از آب و گرمى از نفس و سردى از روح .
و پس از اين آفرينش نخست در تن چهار نوع آفريدم كه بفرمان من مايه و پايه آن باشند و تن بىآنها نباشد و آنها بىهم نباشند ، چون مرّه سياه ، مرّه زرد خون و بلغم ، و اين آفريدهها را درهم جا دادم ، جاى خشكى مره سياه است جاى ترى در مرّه زرد ، جاى گرمى خونست و جاى سردى بلغم ، در هر تنى اعتدال اين چهار نوع را مايه و پايه ساختم و هر كدام را چهار درجه است نه بيش و نه كم كه صحت و اعتدالش با آنها كامل شود ، و اگر يكى از آنها يكدرجه بر ديگران بچربد