آنچه دلالت بر اين دو نوع دارند در روايت محمّد بن قاسم و روايت معاوية بن عمّار و ديگران گذشت .
2 - خواب ديدن افاضه ايست از خدا به دو بوسيله فرشته يا بىاو چنانچه خبر أبى بصير و سعد بن خلف اشارت دارند .
3 - آنچه وسوسه شيطانست و چيرگى او براى گناه و نافرمانى در بيدارى يا آلودگى به نجاست ظاهرى و باطنى كه دل را تيره كردند ، چنانچه در روايت هزع و روايت تارك الزكات و جز آنها گذشت و آيه نجوى هم بر آن دلالت دارد بنا بر برخى وجوه تفسير .
4 - براى آنچه در ذهن او مانده از خيالهاى ياوه و تصورهاى بيهوده كه خبر ابن أبي خلف و جز او بدان اشارتست و اما جز اينها از وجوهى كه گذشت گرچه احتمال برخى در ميانست و تطبيق آيات و اخبارى بر آنها رواست ولى دليلى ندارد و صرف تجويز و امكان اثر برهان ندارند ، با آنكه تحقيق آنها و اعتقاد بدان هم واجب نيست « 1 » .
خاتمه [ تعبير بعضى از خوابها ]
در بيان تعبيراتى كه براى خوابها گفتند گرچه بيشتر آنها ماخذ قابل اعتماد ندارد .
1 - ابر در خواب : حكمت است هر كه سوارش شود در حكمت بالا گيرد ، و اگر دستش بدان رسد حكمتى دريابد ، و اگر با آن درآميزد و به دستش نياورد با حكماء آميزش كند ، اگر در ابر سياهى ، تيرگى ، يا عذابآورى باشد عذاب است و اگر باران دارد رحمت است .
هامش
( 1 ) خواب آميخته ايست از انديشه و حدس و خيالى كه تراوش درون آدميند و چنانچه در بيدارى درست و نادرست دارند در خواب همچنين باشند و ما شرح مفصل آن را در كانون عفت قرآن در تفسير سوره يوسف بيان كرديم بدان جا رجوع شود ( شرح مترجم ) .