بخش و نفرتبار ، و بسا اثر طبع غالب در بيدارى و شهود هم باشد تا آنجا كه صفرازده را بالا رفتن بر بلندى دشوار است و بخيالش افتد كه از آن درافتد و هول و هراسى كند كه ديگران نكنند ، آنكه سوداء بر او غلبه كند خيال كند بهواء برآمده و فرشتهها با او راز گفتند ، و آن را درست پندارد تا آنجا كه خود را پيغمبر شمارد كه از آسمانش وحى رسد و مانند آن .
3 - لطفهاى الهى است كه برخى آفريدهها را فراگيرد ، براى آگاهى و هموارى و اعذار و انذار ، و در دلش افتد آنچه خيالش را برانگيزد براى كارهائى كه طاعتند و شكر نعمت ، و او را از نافرمانى بازدارد و از آخرت بترساند ، و مصلحتى بيش آردش و سود معنوى و انديشه معرفتآور .
4 - سببسازيست از شيطان و وسوسهاى از او در دل انسان كه بيادش آرد چيزهاى اندوهبار و غم آنچه بدان نرسد ، يا واداردش بر ارتكاب گناه كه مايه هلاك او است ، يا باعث شبهههاى در دينش گردد كه نابودش سازد ، و اين سزاى بىتوفيقى است بر اثر نافرمانى و تقصير در طاعت خدا سبحانه و از خوابهاى بيهوده كسى رهانيست جز انبياء و ائمه عليهم السّلام و راسخان در علم از مردم صالح و استادم هميشه ميگفت : هر كه پردانش و با فهم شود خواب ديدنش كم شود ، و با اين حال اگر با تن سالم خوابى بيند درست درآيد و منظورش از تندرستى دچار نبودن به بيماريهاى مهيج چار طبع و اعتدال مزاج است چنانچه بيان شد ، خواب مست درست نيست و نه كسى كه شكمش پر از خوراك است كه مانند مست است از اين رو گفتهاند خوابهاى ماه رمضان كمتر درست درآيند ، اما خواب انبياء جز درست نباشند و در حقيقت وحى باشند گرچه نام آن را ندارد ، و چون خواب مؤمن درست باشد از طرف خدا تعالى است چنانچه گفتيم و در حديث پيغمبر است صلى اللَّه عليه و آله كه : خواب مؤمن ؟ ؟ ؟ جزء نبوت است ، و از آن حضرت روايت است كه خواب مؤمن چون سخنى است كه پروردگار در بر او گفته .
و اما وسوسه شياطين جن از شرع رسيده خدا تعالى فرمايد « از شرّ وسواس
بحار الأنوار (ج54) (آسمان و جهان) (فارسى) — صفحة 197
مساهمون: العلامة المجلسي
ص١٩٧