آن را ميداند ؟ اين فضا چيست ؟ وراء طبقه هشتم زمين و طبقه هشتم آسمان فضا هست يا نه ؟ اگر گوئى : نه ، از تو خواهيم پس از ملاء چيست ؟ و پرسيم خداى تعالى ميداند پايان آن را ؟ اگر گوئى : آرى از تو خواهيم كه پس از آن پايان چيست ؟
و او - ره - جواب داد كه فضاء بطور حقيقت نه موصوف بتناهى است نه بلا تناهى و توصيف آن بدان بر وجه مجاز است و ظاهر گوئى ، و ميدانيم كه آن جوهر است نه عرض ، نه قديم ، نه حادث ، نه ذات و نه معلومى چون معلومات ، و اما طبقه هشتم زمين را كه ندانيم و آنچه قرآن بدان گويا است ، « هفت آسمان است و بمانند آنها از زمين » و جز آنها را نتوان دانست از دليل عقلى يا شرعى ( پايان ) .
و من گويم : بسط سخن در اين امور خروج از مقصود كتابست ، و جاى آن علم كلام است « 1 » .
هامش
( 1 ) بيشتر اين مباحث و عقائد وابسته بعقيده چهار عنصر و نه فلك مسلك يونانيست و اين عقائد طبق بررسى دانشمندان اخير باطل است و هر چه بر آن بافته شده به كلى بىاعتبار است ( شرح مترجم )