4 - اختلاف ساعات روزهاى بلند و كوتاه در مكانهائى كه طول آنها برابر است و جز آن و اگر زمين به شكل استوانهاى بود كه دو قاعده آن بر دو قطب قرار داشتند ستاره ابدى الظهور نبوده بلكه يا همه اختران طلوع و غروب داشتند يا همه ستارهها در پشت دائره قاعده آن ابدى الخفاء بودند و ستارههاى خارج از قاعدهء استوانه طلوع و غروب داشتند و چنين نيست .
5 - كسى كه بسوى شمال رود پيوسته ستارههائى كه در شمال بر او پديد است ناپديد گردند و اختران ناپديد بر او پديد شوند باندازى كه سير كند ، و اين دليل است كه زمين از شمال بجنوب هم گرد است .
6 - دليل بر گرد بودن سطح آب درياهاى ايستاده اينست كه كشتى سواران دريا نخست سر كوهها را بينند و چون نزديكتر شوند خرده خرده پائينتر بينند تا بن كوه .
گفتند : دندانها كه بر اثر كوه و دره به روى زمين است آن را از كره بودن جسمى بيرون نبرد ، زيرا بلندترين كوهها 2 و يك سوم فرسخ است و نسبتش بجرم زمين چون نسبت يك دوم پهناى جو است بكرهاى كه قطرش يك ذراع است و باز هم كمتر ، و از سخن بيشتر متاخران بر آيد كه منظور از عدم اخلال اين چيزها بدور نماى كره بودن زمين اينست كه شكل كروى آن بهم نميخورد مانند تخم مرغى كه يك دانه جو به روى آن بچسبد كه شكل آن را تغير ندهد .
و اعتراض شده كه ما نپذيريم زمين با اين دندانهها يا تخم مرغ با يك دانه جو كه بر آن چسبند مشكل كروى يا بيضى بماند زيرا نمود اينها روى آنها شكل را از حد كرويت يا بيضى بودن خارج مىكند .
و بسا براى كره بودن زمين با وجود اين دندانهها و درهها بوجه ديگر تقرير شود و گفته شود كره زمين از نظر واقع بكره بودن حسى ميماند ، بيانش اينست كه ديد چيزها بدورى و نزديكى مختلف مىشود ، نزديك بزرگتر از حجم واقعى ديده شود و دور خردتر و اين روشن است و مورد اتفاق معتقدين بانطباع و خروج شعاع هر
بحار الأنوار (ج54) (آسمان و جهان) (فارسى) — صفحة 79
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٧٩