و اما صاحب الامر پس رسول خدا است و وصى پس از او كه بر روى زمين بر پا است ، و همانا فرمان از بالاى آسمانها و زمينها به او فرو آيد ، گفتم : زير پاى ما جز يك زمين نيست ؟ فرمود : زير پاى ما جز يك زمين نيست و راستى شش زمين ديگر بالاى سر ما هستند .
عياشى از حسين بن خالد مانندش را آورده .
بيان : فيروزآبادى گفته « حبك » بمعنى بستن و محكم كردن و خوب ساختن جامه است ، حبك آسمان راههاى اخترانست و تحبيك توثيق و نقشه كشى است ( پايان ) و مقصود از اينكه آسمان محبوك است به زمين اينست كه بدان وابسته است ، و هر آسمانى گنبد زمينى است ، و چون اين مخالف حس و عيانست ممكن است آن را به دو وجه تاويل كرد :
1 - كه بباور نزديكتر و بشواهد عقليه موافقتر است اينست كه مقصود از زمين هر عنصرى جز آسمانست و مقصود نفى اين توهم است كه ميان آسمان و زمين خلا باشد بلكه پر از عناصر ديگر است ، و مقصود از هفت زمين اين زمين باشد و شش آسمان بالاى سر ما ، زيرا زمين قرارگاه است و آسمان سايه سر و بالا پس روى اين زمين زمين ما است و آسمان يكم سايه سر ما ، و سطح محدّب آسمان يكم قرارگاه و زمين فرشتههاى پايدار آن و آسمان دوم سايه سر آنها و همچنين تا برسد به آسمان هفتم كه ديگر زمين نيست چنانچه زمين ما آسمان و سايه سر ديگران نيست ولى 6 آسمان ميانه از نظرى زمينند و از نظرى آسمان .
2 - مقصود اين باشد كه هفت آسمان كرههاى جدا از هم هستند و ميان هر كدام زمينى است ، و آسمانها توى هم نيستند چنانچه مشهور است بلكه بالاى يك ديگرند و بهم تكيه دارند . . و اما صاحب الامر يعنى صاحب اين فرمانى كه نازل مىشود و بايد به او رسد « 1 » .
هامش
( 1 ) اين حديث كه بطور خلاصه از تفسير مجمع البيان هم نقل شد . تقريريست روشن از نظريه نيوتن كه بوجه معجزهآسائى از امام هشتم روايت شده زيرا اين ستون نامرئى ميان آسمان و زمين همان قوه جاذبه عمومى است كه بست و بند همه اجزاء و موجودات فضا است و آسمان در زبان قرآن و حديث چنانچه در پيش گفتيم همان فضاى بالاى سر است كه تودهاى ماده سيال هوائى دارد و در اخبار از آن بموج مكفوف تعبير شده و زمين همان كرههاى سياراتند كه تودهاى از عناصر زمين ما آنها را تشكيل داده است و آنچه مؤلف - ره - در وجه اول تأويل آن گفته بسيار ناروا و خلاف صريح روايت به نظر مىآيد ( شرح مترجم ) .