جواب : گوئيم : در آيه چند راه است و هر كدام شبههاى كه بر ناواردى كه خوب انديشه نكرده در آيد از ميان ببرد .
1 - معنى « آنچه نازل شده بر دو فرشته » اينست كه خدا خبر داده گروهى اهل كتاب پيروند از دروغى كه شياطين بملك سليمان بستهاند و جادوئى كه بدان نسبت دادند ، و خدا عزّ و جلّ او را از آنچه دروغ در آوردهاند تبرئه كرده كه فرموده « سليمان كافر نبود ولى ديوها كافر بودند » براى جادوگرى و ظاهرسازى بر مردم .
سپس فرموده « مىآموختند بمردم جادو را و آنچه به دو فرشته فرو شده بود » و همانا آنچه بر آنها فرو شده بود جادوگرى نبود بلكه بيان حقيقت جادو و نيرنگ آن بود براى اينكه مردم از آن دورى كنند ، چنانچه خدا انواع گناهان و احوال زشتيها را براى ما بيان كرده تا از آنها دورى كنيم نه اينكه آنها را انجام دهيم ، جز اينكه ديوها چون جادو را دانستند به كار بستند و انجام دادند ، و ديگران كه مؤمن بودند چون آن را فهميدند از آن حذر كردند ، و از دانستن آن سود بردند .
سپس فرمود «
وَ ما يُعَلِّمانِ مِنْ أَحَدٍ
» اعلام نكردند دو فرشته آن را به كسى » و علم در كلام عرب بمعنى اعلم آمده چنانچه قطامى مىگويد :
تعلّم انّ بعد الغىّ رشداً * و ان لتانك الغمر انقشاعا « 1 »
و كعب بن زهير گويد :
تعلّم رسول اللَّه انك مدركى * و ان وعيداً منك كالأخذ باليد « 2 »
و آنچه دليل است كه در اينجا بمعنى اعلام است نه تعليم قول او است «
وَ ما يُعَلِّمانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولا إِنَّما نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلا تَكْفُرْ
» يعنى براى كسى جادو را
هامش
( 1 ) اعلام كن كه بدنبال گمراهى رهجوئى است * و راستى براى اين گرفتارى زوال است
( 2 ) اعلام كن اى رسول خدا كه تو مرا دريابى * و راستى كه تهديد تو چون دستگيرى است