5 - المرسلات » .
چون اين را دانستى ميگويم : در اين آيه نكته ديگريست ، و آن اينست كه كمال مطلق هر چيز وقتى باشد كه تمام و بالاتر از آن گردد ، تمام بودن به اين است كه هر كمالى را شايد در او بيايد ، و بالاترش اينكه از آن كمالات بديگر برساند ، و البته كامل بودن خودش مقدمه كامل نمودن ديگريست ، چون اين را دانستى فرموده او
وَ الصَّافَّاتِ صَفًّا
و اشاره بكمال پذيرى گوهر فرشتهها در عبادتگاه و ردهبندى خدمت و طاعت خود است .
و فرموده او
فَالزَّاجِراتِ زَجْراً
اشاره است به وضع تأثير بخشى آنها در ازاله آنچه را نشايد از گوهر ارواح آدمى ، و فرموده او تعالى
فَالتَّالِياتِ ذِكْراً
اشاره است به وضع تأثير آنها در افاضه پرتوهاى قدسيه و انوار الهيه بر نفوس روشن ناطقه بشريه ، اينها است مناسبات عقلى و اعتبارات دقيقى كه اين الفاظ سهگانه بر آنها تطبيق شوند .
وجه دوم : مقصود از اين كلمات نفوس پاك و مقدس آدمى باشند كه دل بپرستش خدا داده و فرشتههاى زمينند به دو وجه .
1 - مقصود از «
الصَّافَّاتِ صَفًّا
» صفهاى نماز جماعت باشد و
فَالزَّاجِراتِ زَجْراً
اشاره به گفتن اعوذ
بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجِيمِ
باشد كه بواسطه آن شياطين را از وسوسه دلها در حال نماز ميرانند ، و
فَالتَّالِياتِ ذِكْراً
اشاره به خواندن قرآن در نماز باشد و گفتهاند منظور بلند خواندن است كه وسيله راندن شيطانست .
2 - مقصود از جمله يك صفوف علماء محقق باشند كه بدين خدا دعوت كنند و بدوّم پرداختن آنها بدفع شبههها و شهوتها و به سوم پرداختن آنها بدعوت بدين خدا و تشويق به عمل بشريعتهاى خدا .
وجه سوم : مقصود جنگجويان و مجاهدان در راه خدا باشد ، و جمله يك اشاره بصفوف نبرد است كه فرموده « راستى خدا دوست دارد كسانى را كه بصف در راه