معارضه كنند باينكه آسمان متحرك به از زمين است ، و كارگر و جوان تندرستند بيش از بيكاران و پيران ، و آب روان بو نگيرد چون آب ايستاده .
و امّا منجّمين بويژه دانشمندان آنها روز را از رسيدن خورشيد بدائرهء نيم روز گيرند تا برگشتش به همان دائره و بر پايه آن حساب كنند و آغاز روز را از همان دائرهء نصف النهار گيرند ، و جاى اختران را بر پايه آن مشخص سازند و برخى نيمهء نهان دائره نامبرده را آغاز گرفته و از نيمه شب حساب نگهدارند مانند مؤلف زيج شهرياران ، و همه اصطلاحى است بىاعتراض و بيك حقيقت برگردند .
و دليل اعتبار دائره نصف النهار در برابر افق در نزد آنها بسيار است .
1 - چون اندازه شبانه روز هميشه يكى نيست و در كسوفها به خوبى اختلافشان روشن است براى اينكه سير خورشيد در منطقة البروج تند و كند مىشود و گذر منطقة البروج هم بر دوائر كم و بيش ميگردد و نياز بتعديل دارد براى رفع اختلاف و اين تعديل در مطالع خورشيد بر دائره نصف النهار كه در همه بقاع زمين يك نواخت است آسانتر است از دائره افق كه در هر جا مختلف است و در هر عرضى بر شكلى مخالف عرض ديگر پديد مىشود و گذر منطقة البروج بر آنها تفاوت مىكند و عمل بر آنها ناتمام و بىنظم مىشود .
2 - فاصلهء ميان دوائر نصف النهار با همان دائره معدل و دائرههاى مشابه آن اندازهگيرى مىشود ولى فاصله دوائر افق مركب است از آن و از انحراف بجنوب و شمال ، و تصحيح و جاى اختران در خط طول آنها نظر به همان نصف النهار دارد ، و خط انحرافى عرض در آن منظور نشود ، و از اين رو دائرهاى را اختيار كردند كه حساب آنها يك نواخت درآيد و از دوائر ديگر صرف نظر كردند ، و اگر هم دائره افق را منظور ميداشتند باز همان نتيجه دائره نصف النهار را ميداد ولى با رفتن از راهى دور تر و اين خطا است كه راه راست را بگذارند و عمدا به راه دور روند تا به مقصد رسند .
2 - گاهى منظور از روز شبانه روز است و گاهى در برابر شب آيد كه رديف نهار باشد ، و شكّى نيست كه آغاز روز شرعى در برابر شب از سپيدهدم
بحار الأنوار (ج54) (آسمان و جهان) (فارسى) — صفحة 10
مساهمون: العلامة المجلسي
ص١٠