و كوچك و از سه راه مانند ماه مىشود ( پايان ) زمخشرى پس از تفسير آيه مانند آنچه گذشت گفته .
و گفتهاند كمتر زمانى كه او را قديم خوانند يك سال است و اگر مردى بگويد يا وصيت كند : هر بنده قديم من آزاد است ، هر بنده كه يك سال يا پيش دارد آزاد مىشود ( پايان ) و على بن ابراهيم در ( 551 تفسير قمى ) و طبرسى در ( ج 8 ص 424 - 425 ) مجمع البيان ، رحمهما اللَّه و ديگران روايت كردهاند كه أبو سعيد مكارى نزد امام هشتم عليه السّلام آمد و پرسيد چه گوئى در باره مرديكه هنگام مرگش گفته : هر بنده قديم من آزاد است براى خدا ؟ امام فرمود : هر چه را از شش ماه در ملك دارد قديم است و آزاد . گفت : از كجا چنين شد ؟ فرمود : خدا فرمايد « ماه را منزلها مقدر داشتيم تا بازگشت بمانند شاخه خرماى قديم » خدا آن را قديم ناميد و چنين باز گردد در مدت شش ماه ( الخبر ) و در كافى ( ج 6 ص 195 ط دار الكتب ) چنين است فرمود : آرى ، خدا در كتابش ميفرمايد
حَتَّى عادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ
هر بندهاى كه شش ماه بر او گذشته آزاد است ، از سياق آنچه از تفسير و حديث آورديم روشن شد كه آزادى بنده او ميان خاصّه و عامّه مورد اتفاق است و اين حكم از آيه نامبرده استنباط شده و خلاف در اينست كه قديم بچه مدتيست ؟ و عامّه آن را يك سال گمان بردهاند و طبق آن حكم كردهاند و خاصه به پيروى امام خود آن را شش ماه دانستهاند و حق و موافق آيه شناختهاند و به همان اكتفاء كرده و نيازى بوجه استخراج آن ندارند ، زيرا ائمه را روشها است در استخراج احكام از قرآن مجيد كه ما را راهى بدان نيست .
ولى يكى از محققان در اينجا وجه دقيقى گفته و ما آن را در اينجا بياوريم و آن اينست كه « تا باز گردد مانند عرجون قديم » چند لفظ دارد .
يكم : آنچه دليل گويا است بر پايان تصويرى كه خدا براى گردش ماه نموده چون « عاد » كه خود دليل است بر اينكه آغازى دارد و هم بر اينكه هر دو