بدان - ايدك اللَّه - كه خورشيد و ماه و اختران اجسامند از جنس اجسام زمين ، و مركبند از اجزاء عرض بردار ، و در حقيقت نه فاعلند و نه زنده و توانا و استاد ما شيخ مفيد گفته : همه اجسامى آتشينند ، و حركتشان كار خدا است ، همه آنها از آيات باهره آفرينشند و زيور آسمانند و براى مردم سودهاى بيشمار دارند ، و راهنماى مسافران خشكى و دريايند و خدا تعالى فرموده : « و نشانههايند و بستاره آنان رهنمائى شوند ، 16 - النحل » و براى خلق مصالحى دارند كه جز خدا نداند ، و اثر بخشى آنها را هم مانند خورشيد و ماه منكر نيستيم .
و ميدانيم كه اثر كردن جسم در ديگرى نياز به تماس آنها دارد گرچه با يك واسطهاى باشد ولى پرتو ماه و خورشيد كه تا زمين ميرسد و بر آنچه در آنست ميتابند براى پيوست اثر بخشى آنها كافى است و كيست كه تأثير خورشيد و ماه را كه محسوس است منكر شود هم در وضع زمان و هم در وضع شهرها و هم در گياه و هم در جانوران .
البته ستارههاى ديگر اثر محسوسى ندارند ولى نميتوان گفت بىاثرند زيرا پرتو آنها هم به زمين ميرسد و گرچه كمتر از پرتو خورشيد و ماه است و اگر هم تأثير دارند مانند تأثير خورشيد و ماه كار خدا است نه از خود آنها است و اينها ابزار فعل خدايند و نسبت اثر به آنها مجازى و ظاهريست چنانچه گويند آتش سوخت ، و يخ سرد كرد ، و شمشير بريد ، و سنگ سر شكست و در حقيقت همه ابزار فعلند نه فاعل فعل .
و ما هم كه گوئيم خورشيد داغ كرد و بزراعت سود رساند يعنى ابزار اين كار خداست و دليل اينكه همه اينها ابزار كار خدايند اين آيه است « و او است كه فروآرد از آسمان آب را و بروش چشمههايش سازد در زمين سپس از آن زراعت چند رنگ برآورد ، سپس بهيجان آيد و بينى كه زرد شده ، 21 - الزمر » .
و قول خدا تعالى « او است كه فرستاده بادها را مژدهاى پيش از رحمتش تا
بحار الأنوار (ج54) (آسمان و جهان) (فارسى) — صفحة 247
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٢٤٧