و از نظر متن احاديث كه داراى مواردى از ابهام بوده مؤلف بياناتى و بررسيهاى ارزندهاى دارد و آنچه مورد توجه اينجانب بوده توضيحاتى بسيار مختصر است از دو ديدگاه :
1 - بيان اينكه آنچه در قرآن مجيد و اخبار معتبره اسلامى درباره آسمان و زمين و عناصر رسيده است با بررسيهاى دانشمندان امروز جهان كه با ابزار و بتجربههاى علمى دانستند و فهميدند مخالفت ندارد و هر تعبيرى از نظر عرف و زبان دوران نشر قرآن مجيد و اخبار معتبره شده است داراى معانى كلى و قابل تطبيق با بررسيهاى دانشمندان امروزهء جهان است و بلكه در اشارههائى از آيات قرآن و اخبار نظر به همان حقائقى دارند كه امروزه دانشمندان جهان فهميدهاند با اينكه در دانش حكمت و فلسفه آن دوران مطالبى بر خلاف آنها مسلم بوده مانند وجود اجسام اثيرى آسمانها و اختران بشرحيكه در كتب فلاسفه يونان و پيروان آنان ثبت شده و ترتيب احاطه اين اجسام به يكديگر مانند پوستههاى پياز و اينكه در ميان آنها رخنه و خلائى وجود ندارد و وضع گنجيدن خورشيد و ماه و اختران در جرمهاى آسمانى و جز آن از مطالبيكه در دانش امروزى خلاف آن ثابت گرديده .
و آيات قرآن مجيد و تفسير درست آنها و اخبار معتبره اسلام اوصاف موجودات فضا را بتعبيرى كلى آوردند كه فراتر از بررسيهاى حكماء و فلاسفه ديرين بوده و با اين كشفيات تازه مخالفتى ندارند و در شرح مختصرى كه در پاورقى برگردان كتاب بپارسى نگاشته شده اين مطلب روشن گرديده .
2 - مطالبى در متن برخى اخبار است كه دور از انديشههاى آلوده بدانشهاى امروزيست و دور از باور است ولى دليل روشنى بر خلاف آنها وجود ندارد و بايد گفت :
اينها در شمار تؤريهائى هستند كه هنوز دانش بشرى بكشف حقائق آنها موفق نشده است و اميد است روزى بتواند آنها را كشف كند و بفهمد چنانچه عروج پيغمبر اسلام بفراز آسمانها با جسم و تن مادّى از نظر بررسيهاى غلط حكماء پيشين درباره آسمانها محال و نشدنى بود و اكنون بشر با كشتيهاى فضانورد تا كره ماه رفته
بحار الأنوار (ج54) (آسمان و جهان) (فارسى) — صفحة مقدمهء مترجم 8
مساهمون: العلامة المجلسي
صمقدمهء مترجم ٨