برشته نگارش آوردند و ادبپژوهانى چون فردوسى تاريخ و آداب را برشته نظم پارسى كشاندند و مفسرانى چون ابو الفتوح رازى و خواجه عبد اللّه انصارى تفسير قرآن مجيد و پندها و اندرزهاى اسلامى را جامه زبان پارسى پوشانيدند ، و مانند نظامى و جلال الدين مولوى و جامى و ديگران با اينكه در دوران تسلط سروران ترك و در سرزمينهاى تركزبان بودند بالهام از استادانى چون شمس تبريزى زبان پارسى را براى بيان عرفان و پرورش اسلامى برگزيدند و سعدى و حافظ آن را باوج كمال رسانيدند و در ستايش زبان پارسى گفتند :
تركان پارسى گو بخشندگان عمرند
و يا اينكه
شكر شكن شوند همه طوطيان هند * زين قند پارسى كه به بنگاله ميرود
در دوران صفويه هم نشر حديث و احكام اسلام و خصوص نسبت به طريقه حقه جعفريه گزيدهء دانشمندان بزرگى بود چون ملا محمّد تقى مجلسى - ره - كه بكتاب من لا - يحضره الفقيه شرح و ترجمه شيوا و مبسوطي نوشت و فرزند ارجمندش ملا محمّد باقر مجلسى - ره - بسيارى از كتب عربى خود را بپارسى درآورد و پارسىزبانانرا از آنها بهرهمند ساخت
نظرى بكتاب از نظر سند و متن مندرجات آن
اين كتاب از مداركى برگرفته شده است كه بيشتر تاليف علماى مذهب شيعه اماميه است و در صدر كتاب فهرست شده و رمز هر كتابى مشخص گرديده و در صدر هر حديثى مدرك آن ثبت است و در تفسير آيات قرآنى تفاسير معتبر اسلامى را مدرك خود معرفى كرده است و از كتب اسلامى ديگرى هم كه خود آنها را معرفى كرده بهره گرفته و در برخى موارد از سند آنها انتقاد نموده و وضع آنها را روشن كرده و در ترجمه از نظر سند جز آنچه را مؤلف محدّث بزرگوار كاوش كرده و در پاورقى چاپ تازه حروفى درباره آنها توضيحاتى داده شده چيز تازهاى نداريم كه بخوانندگان عزيز تقديم كنيم و همين را بايد بگوئيم كه اخبار بحار است و از مدارك ثبت شده در آنست .