است و آنست كه اصل همه كتابها است و در بارهء آن دو قول است يكم ام الكتاب همان لوح محفوظ است . و همه پديدههاى علوى و سفلى در آن ثبت است ، از پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم است كه فرمود : خدا بود و چيزى نبود سپس لوح را آفريد و همه احوال خلق را تا روز قيامت در آن ثبت كرد .
بنا بر اين تقدير خدا را دو كتاب است ، يك كتاب كه فرشتهها براى مردم نويسند و اين كتاب محو و اثبات دارد و ديگرى لوح محفوظ كه داراى همه احوال عالم بالا وزيرين است ، و آن باقى است . ابو درداء از پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم روايت كرده كه فرمود :
خدا تعالى در سه ساعت مانده از شب نگاه كند در كتابى كه جز او ديگرى در آن نگاه نكند ، و محو كند هر چه خواهد و ثبت كند هر چه خواهد .
دوم : اينكه ام الكتاب همان علم خدا است كه همه چيز از هست و نيست در آنست ، و گرچه دانستهها دگرگون شوند ولى دانش خدا بجا است و منزه از دگرگونيست ، و مقصود از ام الكتاب همانست ( پايان ) .
طبرسى - ره - در ( ج 5 ص 298 ) تفسيرش گفته : در ضمن اقوال در اين باره :
4 - لوح محو و اثبات در همه چيز هست ، روزى را بيش و كم كند ، عمر را ، و سعادت و شقاوت را ، و عكرمه از ابن عباس روايت كرده كه گفت : دو كتاب هستند كتابى جز ام الكتاب كه خدا محو كند هر چه را خواهد از آن و ثبت كند و ام الكتاب كه هيچ از آن دگرگون نكند ، و عمران بن حصين هم آن را از پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم روايت كرده ، سپس گفته : ام الكتاب همان لوح محفوظ است كه دگرگونى و جابجا شدن ندارد ، زيرا كتابها كه نازل شدند از آن نسخه بردارى شدند ، و محو و اثبات همانا در كتابهائيست كه نسخه شدهاند نه در اصل كتاب از بيشتر مفسران .
و گفته شده : ام الكتاب نام گرفته براى آنكه در آن نوشته است ، چنان و چنان خواهد شد براى هر چه كه مىباشد . و چون آن چيز واقع شد . نوشته شود كه شد آنچه بايد بشود ، و وجه آن مصلحتى است كه دارد ، و عبرتيست براى فرشتهها كه انديشه
بحار الأنوار (ج54) (آسمان و جهان) (فارسى) — صفحة 284
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٢٨٤