باب سوم در اينكه چرا دنيا را نام دنيا است و آخرت را نام آخرت است
[ روايات ]
1 - در علل بسندش گويد : يك يهودى نزد على بن ابى طالب آمد و چند مسأله پرسيد ، و در ضمن آنچه پرسيد اين بود كه چرا دنيا را دنيا ناميدند و آخرت را آخرت در پاسخ فرمود : براى آنكه دنيا از هر چيز نزديكتر است ، و آخرت را آخرت ناميدند براى آنكه جزاء و ثواب در آنست ( علل الشرائع ج 1 ص 3 ) .
و از همان ( ج 2 ص 156 ) در ضمن آنچه يزيد بن سلام از پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم پرسيد اين بود كه چرا دنيا را دنيا ناميدند ؟ فرمود چون دنيا پست است و جلوتر از آخرت آفريده شده ، و اگر با آخرت آفريده شده بود اهلش فانى نميشدند چنانچه اهل آخرت ، گفت : به من خبر ده چرا آخرت را آخرت ناميدند ! فرمود : چون كه بدنبال است و پس از اين دنيا آيد و سالهايش وصفشدنى نيست ! و روزهايش شماره ندارد و سكّانش نميرند ( الخبر ) .
بيان : اينكه در خبر يكم فرمود چون نزديكتر از هر چيزيست يعنى نزديكتر بحسب مكان يا زمان يا مقصود اينست كه رذل و پست است بموجب خبر دوم ؛ و اينكه فرمود چون جزاء در آنست بيان ملزوم علت است ، چون جزاء پس از كردار است و كردار در دنيا است و جزاء پس از آنست و از اين رو پس از دنياست و آخرت ناميده شده خدا عز و جل فرمايد « ميگيرند كالاى اين نزديكتر را : 169 الاعراف » كه دنيا را ار دنو بمعنى نزديكى گرفته ، باز فرموده « و البته بچشانيم به آنها از عذاب نزديكتر ؛ 22 - السجده » و خلاصه ادنى و دنيا به چند معنايند يكى كمتر در برابر بيشتر و بزرگتر و بار ديگر بمعنى ارذل و احقر در برابر اعلى و افضل و بار ديگر اقرب و نزديكتر در برابر دور تر ، و بار ديگر بمعنى اولى است و برابر است با ديگرى ، و در قرآن به همه اين معانى آمده ، جزرى در نهايه گفته دنيا نام اين زندگى است براى آنكه آخرت از آن دور است .