گذشتهها نقل كردند ، و ما بلفظ آنها از آن تعبير كرديم ، و هر آنچه در كتابهاشان يافتيم از گواهى ادله بحدوث جهان و شرح آفرينش آن ، و نپرداختيم بشرح قول كسانى كه در اين باره با آنها موافقند و دل نهاده از معتقدان بحدوث عالم از ملتهاى ديگر و نه رد ديگران كه مخالف آنهايند و معتقد بقدم جهان چون در كتب پيش و تاليفات گذشتهء خود آنها را ياد كرديم ( پايان ) ( مروج الذهب ج 1 ص ( ) 15 - 17 ) .
ابو ريحان بيرونى در تاريخش مدت عمر دنيا و آغاز آفرينش آن را از جمعى منجمان حكماء نقل كرده و بطور قطع برايش آغازى دانسته و دليل بر آن آورده ، و سخن را بذكر آن دراز نكنيم .
ابن اثير در « الكامل » گفته : عبادة بن صامت در خبر صحيحى از رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم شنيده كه ميفرموده : راستى نخست چيزى كه خدا آفريده قلم است و به او فرمود : بنويس ، و در آن هنگام روان شد بهر آنچه بايد بود ، و مانند آن را از ابن عباس روايت كرده .
و محمّد بن اسحاق گفته : نخست چيزى كه خدا آفريد نور و ظلمت بود ، ظلمت را شب تارى ساخت و روز را نورى تابان ، و روايت نخست درستتر است ، و از ابن عباس است كه گفت : راستى كه عرش خدا بود پيش از آنكه چيزى آفريند ، و نخست چيزى كه آفريد قلم بود ، و روان شد بهر آنچه بايد بود تا روز قيامت ، گفت : سپس پس از قلم ابر سياهى آفريد و گفتهاند سپس لوح را آفريد و آنگاه ابر را ، سپس در آفريده پس از ابر اختلاف است ، ضحاك از ابن عباس روايت كرده نخست چيزى كه خدا آفريد عرش بود كه بر آن استوار شد ، و ديگران گفتند : خدا آب را پيش از عرش آفريد و سپس عرش را آفريد و آن را به روى آب نهاد ، و اين قول ابى صالح است از ابن عباس ، و قول ابن مسعود و وهب بن منبه ، و گفته شده آنچه پس از قلم آفريد كرسى بود سپس عرش ، سپس هوا ، سپس ظلمات ، سپس آب ، و عرش خود را
بحار الأنوار (ج54) (آسمان و جهان) (فارسى) — صفحة 236
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٢٣٦