خواند و بالعكس و وسيله آگاهى بسيار است و نهان نيست و روشن است كه در اين موارد برداشت عقل و صحت قضاوتش تابع و فرع واقع است . و فرض عقل در درستى و تحقق اين امور دخيل نيست ، و همين اندازه براى دفع اعتراض ببرهانهاى آينده كافى است ، و ما اين برهانها را بطور اختصار بياوريم گرچه در كتب متكلمان ذكر شدند .
يكم : برهان تطبيق كه مادر همهء براهين است و چند تقرير شده :
الف - پديدهها پياپى پيوسته بحسب وضع يا طبع يا علت و معلول يا زمان يا هر چه دو رشته دارند . يكى از آنجا كه بگيريم و بالا رويم و يكى از بالاتر و بعبارت روشنتر يك رشته زاينده و يك رشته زائيده شده كه در برابر هم قرار گيرند ، اكنون يكى تا ده تا مثلا از يك رشته كنار هم ميگذرانيم باقيماندهء دو رشته يا برابرند بايد كل و جزء با هم برابر باشند و اين محال است يا اينكه رشته دست نخورده يك يا ده بيشتر از ديگريست و در اين صورت رشته كوتاه پايان يابد بيك يا ده به آخر رشته دست نخورده و رشته دست نخورده هم كه به همين اندازه بيش از آنست پايان پذير شده و نامتناهى بودنشان خلف است .
و در اينجا كشش و جنبشى براى اين دو رشته لازم نيست تا روى هم قرار گيرند و آحاد آنها برابر هم افتد ، زيرا نسبت آحاد هر رشته با آحاد رشته ديگر بىفرض عقل تحقق دارد ، زيرا يكم رشته دست نخورده برابر يكم رشته كم شده است كه پنجم آنست پس از آنكه چهار تا از آن كنار رفته و دوم رشته دست نخورده برابر ششم ديگريست و سوم اولى برابر هفتم دومى است و اين تناسب در همه يكان دو رشته جاريست تا به آخر ، و يكم هر رشته يك است و دوم دو و سوم سه و همچنان و به اين نسبت دو رشته در واقع با هم تطبيق ميشوند ، و هر جزئى برابر جزء مناسب خود مىافتند دنبال هم و چون يكم رشته كم شده برابر يكم رشته دست نخورده است و دوم بر دوم بدنبال هم تا برسد به آخر بىكم و كاست بناچار به جائى رسيم كه در رشته دست نخورده جزئى ميماند كه در رشته دست خورده برابرى ندارد و گر نه بايد جزء و كل برابر
بحار الأنوار (ج54) (آسمان و جهان) (فارسى) — صفحة 192
مساهمون: العلامة المجلسي
ص١٩٢