و طيار نزد امام صادق ( ع ) آمد و منهم حضور داشتم كه از او پرسيد و گفت قربانت بفرمائيد قول خدا عز و جل كه در بسيارى از موارد قرآن فرموده است
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا
- أيا كسانى كه گرويديد و معتقد شديد - آيا در اين خطاب بمؤمنان منافقان بىعقيده هم داخل هستند ؟ فرمود آرى در اين خطاب منافقان ( كه هيچ عقيده ندارند ) و گمراهان ( كه معتقد بر خلاف حقند ) و هر كس بدعوت ظاهر اسلام اعتراف دارد داخل هستند .
شرح -
از مجلسى ره - قوله
« عن ابليس أ كان من الملائكة »
بدان كه علماء اختلاف دارند كه ابليس فرشتهايست يا نه و اكثر متكلمين خصوص معتزله و اصحاب ما شيعه چون شيخ مفيد گويند فرشته نبوده و از جن است .
شيخ مفيد گفته اخبار متواتره از ائمه بدان رسيده است و آن مذهب اماميه است و دستهاى از متكلمين و اكثر فقهاء جمهور او را فرشته دانند .
و شيخ الطائفه ابو جعفر طوسى آن را اختيار كرده و گفته از امام صادق ( ع ) هم روايت شده است و ظاهر تفاسير ما اينست كه او از فرشتهها است و آنان كه او را فرشته دانند اختلاف در مقام او دارند .
1 - او خازن و كليددار بهشت بوده است .
2 - او حكمران و پادشاه آسمان دنيا بوده است و هم زمين .
3 - او ناظم امور ميان آسمان و زمين بوده .
آنان كه او را فرشته ندانند و جن دانند به چند وجه دليل آوردهاند :
1 - قول خدا در سوره كهف ( آيه - 50 ) جز ابليس كه از جن بود و نافرمانى پروردگار خود كرد - گويند در اطلاق لفظ جن روا نيست چيزى مقصود باشد جز همان جنس معروف كه در قرآن برابر انسان آمده .
2 - قول خدا تعالى ( 6 - التحريم ) نافرمانى خدا نكنند و هر چه فرمايد انجام دهند - از فرشتهها بطور عموم نفى گناه كرده است و بايد ابليس گنهكار از آنها نباشد .
3 - ابليس نسل و نژاد دارد چنانچه خدا تعالى فرموده ( الكهف - 51 ) آيا ابليس و نژادش را در برابر من دوستان خود قرار مىدهيد و آنان دشمنان شما هستند - و فرشتهها را نژادى نيست زيرا ماده ندارند زيرا خدا تعالى فرمايد ( الزخرف - 19 ) و فرشتههائى كه بندههاى خدايند ماده تصور كنند ( اين را در مقام نكوهش مشركان گفته است ) و نژاد همانا از نر و ماده باشند .
4 - فرشتهها رسولان خدايند چون خدا فرمايد ( 1 - فاطر ) قرار دهنده فرشتهها است رسولان - و رسولان خدا معصوم و بىگناهند چون خدا فرمايد ( 124 - الانعام ) خدا داناتر است كه در كجا رسالت خود را مقرر سازد - و كفر و عصيان بر رسولان خدا نشايد چه فرشته باشند و چه آدمى . و ادله ديگر و بحث و اعتراض بسيارى در اينجا شده كه براى بيم از طول كلام ذكر نكرديم .
و آنها كه گفتهاند فرشته است دو دليل آوردهاند :