بسراب عوض كرده ( 1 ) و نعمت را با عذاب و كاميابى را با بدبختى و خوشى را با سختى و وسعت حال را با تنگى جز همان كيفر گنهورزى و بدى خلاف كارى خود را ، بايد يقين كنند بوعده خدا بطور حقيقت و بدانند كه بچه وعده دارند روزى كه به راستى جار زنند اين است روز بيرون شدن تا آخر سوره .
شرح - اين خطبه يك قسمت از تعليمات عاليه و سخن رانى پر معنا و آتشين امير المؤمنين است و در موقع بسيار حساسى ايراد شده است ، پس از وفات پيغمبر آن حضرت به حكم وصيت و شايستگى مامور تجهيز بدن مقدس پيغمبر ( ص ) بود و در اين كار پر افتخار كسى بر آن حضرت رقابت و ستيزهاى نكرد و پس از انجام دفن آن حضرت همت و ماموريت او اعلام حكومت حقه خود بود كه بر اساس تعليم و اجراء قرآن بود و براى اين كار جمع آورى قرآن لازم بود و آن حضرت مشغول جمع قرآن گرديد تا در دنبال آن ماموريت خود را انجام دهد و اين كار با نيروى كرامت مآب آن حضرت در مدت هفت روز انجام شد و در ضمن اين هفت روز وقايع ناگوارى در مدينه رخداد كه اهم آنها بيعت با ابى بكر و هجوم به خانه آن حضرت و اعمال نفوذ مؤثر بنى اميه در تشكيل حكومت ابى بكر بود و آن حضرت پس از جمع قرآن مجيد كه در حقيقت برنامه حكومت او بود در انجمن مهاجر و انصار كه نمايندگان جامعه اسلامى نو بنياد آن روز محسوب ميشدند اين نطق را ايراد كرده و در حقيقت خواسته است رأى اعتماد بدست آورد و تجديد بيعت كند ولى زمينه نامساعد و مداخله نااهلان در امر حكومت و نفوذ بنى اميه هر گونهء اميد موفقيت آن حضرت را از ميان برده بود ولى امير المؤمنين ( ع ) آخرين تلاش و دفاع خود را نمود و سر انجام اين حكومت ناحق و هدفهاى آن را براى همه توضيح داد .
در فصلهاى اخير اين خطبه از آنجا كه ميفرمايد
« في مناقب لو ذكرتها لعظم بها الارتفاع »
بيان حال دو خليفه اول است و بمانند اينست كه پس از گذشت دوران آنها ايراد سخن شده باشد و انتقاد شديدى را متضمن است كه تا حد تكفير صريح ميرسد و اين خود يكى از علل تأمل و ترديد در اين خطبه است .
مرحوم مجلسى ره در ضمن شرحى براى جمله
« و لئن تقمصها »
گويد .
من گويم ظاهر اين فقرات اينست كه اين بيانات پس از گذشت دولت آن دو و رسيدن آنها به عذاب خدا بوده است و اين منافات دارد با آنچه در اول خبر ذكر شد كه ايراد اين خطبه پس از هفت روز از وفات رسول خدا ( ص ) بوده است پس بايد آن را بر اين حمل كرد كه اخبار از حال آينده آنها است پس از گذشت زمان و رسيدن آنها به عذاب خداوند ، پايان نقل از مجلسى ره .
من گويم اين قسمت از خطبه در شمار اخبار ملاحم و پيشگوئيهاى متعدد آن حضرتست كه در ضمن خطبههاى بسيارى وارد شده است و در حقيقت شرح سر انجام اين دو حاكم و وضع آينده مردم را در زير
الكافي - الروضة من الكافي ( روضه كافى يا گلستان آل محمد ص ) ( فارسى ) — صفحة 47
مساهمون: الشيخ الكليني
ص٤٧