61 - ( 1 ) از سعد بن ابى خلف از امام صادق ( ع ) فرمود رويا بر سه وجه است :
1 - مژده از طرف خداوند براى مؤمن ( ادراك عقل درست در عالم خواب ) .
2 - آژير و هراس از طرف شيطان ( فعاليت وهم كه نيروى شر انگيز درونيست ) .
3 - خوابهاى پريشان و در هم و بر هم كه آن را اضغاث احلام خوانند ( و اين بيشتر از تركيبات نيروى خيال است كه هر چه در حس ظاهر آمده و در انبار حافظه ضبط شده زير و رو كند و بر هم بريزد و بپاشد و صحنهها جلوه دهد و بتعبير امروزى يك سينماى نامرئى در برابر انسان به نمايش پردازد .
62 - ( 2 ) از ابى بصير گويد به امام صادق ( ع ) گفتم قربانت راست و دروغ از كجا برآيند ؟ فرمود :
راست گفتى اما خوابهاى دروغ و پريشان را مرد در آغاز شب بيند در تسلط سركشان نابكار همانا آن چيزيست كه در خيال انسان مجسم شود و دروغ و پريشان باشد و خيرى در آن نيست و اما خواب راست آنگاه باشد كه پس از گذشت دو سوم شب بيند هنگام آمدن فرشتهها و آن پيش از سحر است كه خواب راست باشد و ان شاء اللَّه تخلف ندارد مگر اينكه جنب باشد يا بىوضوء خوابيده باشد و به درستى ياد خدا عز و جل را نكرده باشد كه در اين صورت پريشان درآيد بر خواب بيننده و دير تعبير شود .
شرح - مجلسى ره - پس از توضيح برخى الفاظ اين حديث گويد :
چون امر رويا و راست و دروغش مورد اختلاف و گفتگو است عيب ندارد كه در اين جا برخى اقوال متكلمان و حكماء را ياد كنيم و آنچه از اخبار ائمه استفاده مىشود بيان كنيم :
حكماء خواب و رويا را بر اساس مبناى خود استوار كردهاند و آن اينست كه نقشه امور جزئى جهان در افلاك ثبت است و كليات در عقول مجرده و گويند روح در حال خواب بسا كه به اين مراكز عاليه برآيد و از علوم حقه درك نمايد و اين مىشود خواب راست و گاهى هم نيروى خيالباف انسان تصورات انبار خيال را بهم ببافد و جلوه دهد و اين خواب دروغ است .
الكافي - الروضة من الكافي ( روضه كافى يا گلستان آل محمد ص ) ( فارسى ) — صفحة 176
مساهمون: الشيخ الكليني
ص١٧٦