بودند ، ونيز به تلقّى آنها از انسان وزندگى بهطور كلّى ، معطوف مىداشتند . با اين همه ، نظر به انتقاد تندى كه معروض آن بودند ، همچنين مىكوشيدند كه شباهت ميان تعاليم خود وسنّت را نشان دهند وبراي مدلّل ساختن اين شباهت به نقل أحاديث روى مىآوردند . در نتيجة حديث به صورت جزئي از متون مربوط به تربيت صوفيانه واخوّت صوفيانه درآمد .
مسئلهء اخوت و « صحبت » مسئلهء اساسى جامعهء تصوّف بوده است . اين واقعيت بر هركس كه فهرست مؤلّفانى را بخواند كه كتابهايى در آداب الصّحبة يا آداب المريدين نوشتهاند روشن مىشود . اين فهرست را مىتوان در الفهرست ابن نديم يافت ؛ هجويرى نيز نامهايى بر آن افزوده است .
هرچند اصالتى در موضوع اصلى كتاب سلمى ديده نمىشود ، با اين همه نحوهء پرداختن أو به اين موضوع با نحوهء پرداختن ديگران متفاوت است . كتاب سلمى اصطلاحات صوفيّه را به كار نمىبرد وبنابراين آشكارا با فصولى از كتاب قوت القلوب كه در باب همين موضوع سخن مىگويد تفاوت دارد . شمار نسبة زياد اشعار شعرا كه در كتاب سلمى آمده است نشانهء الفت أو با آثار أدبي است . اين كتاب در تركيب خود شباهت بسيارى با كتابهاى ابن أبي الدّنيا دارد . اين وجوه مشخصهء آداب الصّحبة سلمى آن را به صورت كتابي جذّاب در آورده است .
كتاب شهرت فراوان به دست آورد « 29 » . با اين همه ، بايد آن را يك كتاب صوفيانه دانست ، زيرا هدف آن مشخص كردن آداب پسنديده وبه دست دادن معيارهاى يك جامعهء صوفي مبتنى بر مكارم اخلاق وسرشار از عشق به پيامبر وآرمان اخوّت صوفيانه است . اين كتاب ساده وگيرا كتابي بود از هر جهت مناسب عامّهء مردم وسهم آن در اعتلاى سطح معيارهاى اخلاقى ، در جامعهء تصوّف خصوصا وجامعهء مسلمانان عموما ، سهمى بود بسزا .
هامش
( 29 ) . يكى از دلايل روشن معروفيت واهميت اين اثر در تعليم وتربيت اسلامى كتاب ابن الابّار است ( تصحيحCodera، مادريد 1886 ) كه در آن از آداب الصحبة سلمى به عنوان اثرى كه شاگردان صفدى آن را مطالعه مىكردند در موارد بسيار ياد شده است .