انا الحق - از مرتبهء جوانمردى ساقط شوم » . « 33 » أو همچنين دعوى إبليس را كه خود را أفضل از آدم ( ع ) دانست وگفت « انا خير منه » دليل بر فتوت إبليس دانسته است ودعوى فرعون را كه گفت « انا ربكم الاعلى » وبر سر آن ايستاد دال بر فتوت أو گرفته است . از زبان إبليس گويد « اگر سجدهء آدم كنم از فتوت ساقط خواهم شد » واز قول فرعون گويد « اگر به فرستادهء أو ايمان آورم از مقام فتوت سقوط خواهم كرد » . « 34 »
هورتن ، وجود پيوند بين فتوت وملامتيّه را انكار مىكند - در حالي كه پيوند ميان فتوت وتصوف را ترديدناپذير مىداند - وآنها را دو شيوهء متعارض مىشمرد ، ومىگويد : أهل فتوت مردانى هستند كه دو صفت پرهيزگارى وشرافت نفس را با هم جمع كردهاند . در حالي كه أهل ملامت كساني هستند كه آشكارا دنيا را تحقير مىكنند ونكوهش نفس را براي رسيدن به كمال اخلاقى وروحي ضروري مىدانند . ليكن حقيقت اين است كه اگر فتوّتى با مسلك ملامت تعارض داشته باشد همان « فتوت ناصري » متأخر است كه آن را فتوّت اشرافى ( فتوّت اريستوكراتها ) ناميدهايم . امّا فتوت به معنى اوليّه وعام آنكه همواره با تصوف گره خورده است با شيوهء ملامتيه پيوندى استوار دارد . وعقيدة من اين است - با استناد به آنچه در رسالهء ملامتيه سلمى آمده است - كه پيوند فتوت با ملامتيه قوىتر از پيوند آن با تصوف است .
اين مطلب را سخنان سلمى نيز تأييد مىكند ، چون أو هنگام برشمردن صفات ملامتيه ، مهمترين صفات أهل فتوت را برمىشمارد . بنيانگذاران مكتب ملامتيه ، ملامت را نوعي از فتوت ومردانگى دانسته ، خود را فتيان ورجال ناميدهاند . أبو حفص نيشابورى گويد « مريدان أهل ملامت با مردانگى سلوك مىكنند واز چيزى باك ندارند » . « 35 »
امّا صفات جوانمردى كه ملامتيه خود ومريدان خود را به اتصاف بدان ملزم مىدانند وآنها را جزء لا ينفك شخصيت ملامتى به شمار مىآورند بسيار است ودر هر صفحهاى از رسالهء ملامتيه سلمى به نمونهاى از آن برمىخوريم . در أصل چهل ويكم از أصول ملامتيه ، از جمله صفات أهل ملامت آمده است : أبو حفص حدّاد به عبد الله حجّام گفت : « ان كنت فتى فيكون بيتك يوم موتك موعظة للفتيان » يعنى : اگر جوانمرد باشى ، خانهات در روز مرگ تو ، پندى براي جوانمردان خواهد بود . « 36 » مقصود أبو حفص اين است كه بايد همهء دارائى خود را در راه خدمت
هامش
( 33 ) . الطواسين حلاج ، ص 50 .
( 34 ) . الطواسين ، ص 50 ومقايسه شود با :L . Massignon : Recueil des textes inedits , p . 69 .( 35 ) . رسالهء ملامتيه .
( 36 ) . رسالهء ملامتيه .