متمدن قديم كه تحت حكومت اسلام قرار گرفتند بررسى كنم . ليكن ، اميدوارم بتوانم - تا آنجا كه متون موجود ممكن مىسازد - مشابهتها ووجوه امتياز بين « تصوف » و « فتوت » و « ملامت » را معلوم كنم وپيوند ميان آنها را از زمان پيدايش مسلك ملامتيه در أوائل قرن سوم هجرى روشن نمايم . اين مسألهاى است كه هيچيك از كساني كه در اينباره چيزى نوشتهاند - جز به صورت سطحى - متعرض آن نشدهاند . زيرا ايشان فتوت اسلامى را يا از نظر ارتباط آن با « شواليهگرى » مسيحي مورد بررسى قرار دادهاند - چنانكه فون هامر چنين عمل كرده است - ويا از نظر بازشناسى ويژگيهاى عمومى فتوّت وتحول آن به صورت فتوّت اشرافى در عهد خلفاى عباسى وپس از آن شيوع آن در بين پيشهوران وأهل حرف وصناعات - چنانكه فون هامر وثورننج « 3 » كردهاند - ويا از نظر پيوندى كه بين فتوت وتصوّف وجود دارد آن هم در بررسىهاى زودگذر كه أحيانا از دقت نظر وتحقيق خالى است - چنانكه « هورتن » كرده است . هيچكس به موضوع پيوند « فتوت » با « ملامت » نپرداخته است جز « رينشارد هارتمان » در مقالهاى تحت عنوان « فتوت وملامت » ، ليكن أو نيز در اين مقاله جز در دو صفحهء آخر به أصل موضوع نپرداخته ، ودر آن صرفا براساس مطالب رسالهء ملامتيه سلمى ورسالهء قشيريه مطلب را دنبال كرده است .
درحالىكه براي تحقيق در چنين موضوعي نياز به مراجع بيشتر وكاملترى داريم ، هر - چند رسالهء سلمى دربارهء ملامتيه ، اگر مطالب آن به خوبى مورد تحليل قرار گيرد وبا آنچه در آثار ديگر آمده است مقايسه شود ، بسيارى از نقاط تاريك مسأله را روشن خواهد ساخت وبهويژه مبحث پيوند بين « فتوت وملامت » با بررسى ومقايسهء آنچه در رسالهء قشيريه وفتوحات ابن عربى وكشف المحجوب هجويرى وعوارف المعارف سهروردى ورسالهء ملامتيه سلمى آمده است معلوم خواهد شد .
2 ) امّا ملاميّه - يا ملامتيه برخلاف قياس - شناخت ما از آنها منحصر است به آنچه سلمى در رسالهء خود آورده وبعضي نويسندگان طبقات از مشايخ خود نقل كردهاند كه منبع اطلاعات ايشان نيز نوشتههاى سلمى است . آنچه در رسالهء سلمى در مورد ملامتيان آمده است نمىتواند چهرهء واقعي ملامتيه وانديشهء اساسى ايشان ومسلك خاص آن فرقه را مشخص نمايد . زيرا كليهء مطالبى كه دربارهء عقايد وآداب ملامتيان ذكر كرده است
هامش
( 3 ) .Dr . Her . Thorning , Beitra ? ge zur Kenntnis des Islamischen Vereinswesens ( Tu ? rkische Bib 16 ) ,