تشكيلات فتوّت ، كه ناصر خليفه تأسيس كرده بود ، وشواليهگرى تناسبى يافته وبر آن بوده است كه تشكيلات دوّم را مأخوذ از سازمان نخستين تلّقى كند .
بعضي از أفكار موجود ميان أهل فتوّت ، مانند فداكارى وايثار به صورتي گسترده به مكتب تصوّف نيشابور نفوذ كرد ودر آن ديار ماهيّتى صوفيانه يافت و ، بدين ترتيب ، آرايى كه ابتدأ در زندگانى اجتماعي جنبهء كمال مطلوب داشت ، بعدها در حيات معنوي نيز به همان صورت درآمد .
در كتاب الفتوة ، سلمى فرايض اخلاقى أهل فتوّت را در پنج فصل شرح داده است .
به اعتقاد متصوّفه ، فتوّت طريقتى اخلاقى است كه از پيامبران به ميراث مانده است .
مخصوصا به حضرت إبراهيم وحضرت يوسف ، أصحاب كهف ويوشع فتى نام دادهاند . آنگاه كه به إبراهيم - عليه السلام - فرمان رسيد كه فرزندش را قرباني كند ، نه تنها درنگى نكرد بلكه شادمان شد . برپاداشتن ضيافت واحترام به ميهمان نيز از وى بر جاى مانده است . وى هم بدين سبب وهم به دليل شكستن بتها فتى ناميده شد . يوسف - عليه السلام - نيز ، به پاس عفو برادرانش كه در حقّ وى بدى كرده بودند ، به جرگهء فتيان پيوست . أصحاب كهف نيز به علّت گردن ننهادن به باطل وپناه بردن به اللّه بدان نام خوانده شدند . يوشع نيز ، كه با موسى همراهى كرد واز شيوهء فتوّت پيروى نمود ، فتى خوانده شد . خلاصه ، فتوّت هرگونه بدى را فروگذاشتن وهر خوى نيك را در هر حال ودر هر زمان به جاى آوردن است .
* سلمى ، در اين كتاب ، اخلاق أهل فتوّت را يك به يك نشان داده وبراي هر يك از آداب حديثي ويا سخن يكى از مشايخ را شاهد آورده وهمهء اين سخنان را با اسناد وذكر سلسلهء راويان نقل كرده است .
منظور نهايى ما اين بود كه آثار پر اهميّت اين دانشمند بزرگ اسلامى را كه هنوز به صورت نسخهء خطّى باقي مانده است ، به دنياي علم وكساني كه با تصوّف سر وكار دارند ، عرضه كنيم .
پاياننامهء دكترى ما ، به معرّفى تفسير سلمى اختصاص داشت . اين كتاب را كه بين أوراق آ 99 - آ 78 در مجموعهء شماره 2049 ايا صوفيه ونسخهاى منحصر به فرد بود ، استنساخ كرديم وهمراه ترجمهء ( تركى ) آن تقديم مىداريم . ( ترجمهء تركى در اين چاپ نيامده است . )
در برخى از كلمات ، مخصوصا در پارهاى از مصراعهاى شاعران ، كاتب خطاهايى داشت .
كوشيديم كه اين گونه خطاها را با عبارات مشتركى كه در ديگر رسالات سلمى جسته بوديم ،
مجموعة آثار السلمي — صفحة 210
مساهمون: أبي عبد الرحمن محمد بن الحسين السُلمي
ص٢١٠