نوشتهء دكتر سليمان آتش
ترجمهء توفيق سبحانى
مقدمهء كتاب الفتوه
اين كتاب ( كتاب الفتوّة ) از متصوّف بزرگ ومفسّر أبو عبد الرحمن سلمى است . حاجى خليفه به اين كتاب سلمى اشاره كرده است « 1 » . سلمى در سال 325 ه / 936 م در نيشابور به دنيا آمد وبه سال 412 ه / 1021 م در همان شهر درگذشت . علاوة بر آنكه پدرش متصوف بود ، جدّ مادرى وى إسماعيل بن نجيد نيز صوفي بزرگى بود كه در مجلس صحبت جنيد بغدادي حاضر شده بود . سلمى ، كه در كودكى پدر خويش - حسين - را از دست داده بود ، نزد جدّ ثروتمندش ، إسماعيل ، پرورش يافت ومحدّث ، مورّخ ومفسّرى بزرگ شد . در هر شاخه از معارف تصوّف كه تا زمان وى هنوز سامانى نيافته بود ، آثاري تأليف كرد . تفسير دايرة المعارف گونهء أو ، كه آراى متصوفان دربارهء تفسير را يكجا در آن گرد آورده بود ، در عرصهء تفسير صوفيانه مأخذى يگانه شد . كتابي كه اينك در دست داريم كهنهترين رسالهاى است كه دربارهء فتوّت نوشته شده است .
فتى ، يعنى جوان ، جوانمرد ونوجوان ، جمع آن فتيان وفتيه است . جوانمرد وجمع آن جوانمردان كه در فارسي به كار مىرود نيز به همين معنى است . اعراب ديرين از اصطلاح « فتى » در مخيّلهء خود « أصيل وانسان به معنى كامل [ انسان كامل ] » را قصد مىكردهاند . مهماننوازى فتى وسخاوت وى تا نهايت امر ، يعنى تا جايى كه چيزى براي خود أو باقي نماند وكاملا به تهيدستى برسد ، ادامه مىيابد . فتوّت ، اين والاترين مقام مهماننوازى وفدا ساختن خود در مبارزه را به ذروهء أعلى رساندهاند . در سخاوت حاتم طائى ودر شجاعت حضرت علي ( ع ) أسوهء فتوت شمرده شدهاند .
مىدانيم كساني كه فتوّت را شعار خود ساخته بودند ، در قرن دوّم هجرى زندگى مىكردند .
اين نام ، درون آن گروه كسان ، عنواني براي عدّهاى از قهرمانان شد . ناصر لدين الله خليفه اين زمره را به خود منتسب داشت وبا پوشيدن ازار منسوب بدانان سيّد الفتيان نام گرفت وبدين نحو رسما سازمان فتوّت را به فرمان خود درآورد . فن هامر
( Von Hammer )
بين اين
هامش
( 1 ) . كشف الظنون ، 2 ، 1445 .