* شيخ استدلال به كداميك از طرق مذكور را نقل نموده است ؟
طريق اول و دوم يعنى : مفهوم شرط و مفهوم وصف .
* كيفيت استدلال به آيهء نبأ از طريق مفهوم شرط را توضيح دهيد ؟
معناى منطوقى و مطابقى آيهء شريفه عبارتست از اينكه :
1 - اگر فاسقى براى شما خبرى آورد پس در اطراف آن تحقيق و تفحّص كنيد .
2 - از آنجا كه جملهء شرطيه داراى مفهوم مخالفت است مفهوم آيهء عبارتست از اينكه :
اگر غير فاسقى ( عادلى ) براى شما خبرى آورد ، تبيّن و تحقيق در اطراف آن لازم نيست .
پس : در خبر عادل تفحص و تبيّن لازم نيست .
به عبارت ديگر :
1 - شرط وجوب فحص و تحقيق فاسق بودن مخبر است .
2 - به مقتضاى مفهوم شرط با انتفاء شرط ، انتفاء حكم لازم است .
در نتيجه اگر آورندهء خبر غير فاسق بود ، تبيّن و تفحص در خبر لازم نيست .
* آيا نتيجهء فوق ما را به مطلوب مىرساند ؟
خير ، نيازمند به انضمام يك مقدمهء خارجيه هستيم .
* قبل از الصاق و انضمام آن مقدمه خارجيه و با قطع نظر از مفهوم آيهء نبأ بفرمائيد : در خبر واحد عادل چه احتمالاتى وجود دارد ؟
سه احتمال وجود دارد :
1 - اينكه در خبر عادل هم مثل خبر فاسق تحقيق و تفحص از صدق و كذب آن لازم باشد .
2 - اينكه در خبر عادل تفحص لازم نبوده ، بلكه قبولش بدون تفحص لازم باشد .
3 - اينكه نه تنها در خبر عادل تفحص لازم نيست ، رد كردنش بدون معطلى واجب باشد .
* كداميك از احتمالات مذكور ؟
از احتمال اول توسط آيهء شريفه نبأ و مقتضاى مفهوم شرط ، رفع يد مىشود اما دو احتمال دوم و سوم اين است كه :
حال كه تبيّن لازم نيست آيا قبول بلا تبيّن است و يا رد بلا تثبّت است . مىگوئيم : مادامىكه احتمال هست ، استدلال نيست ، چرا كه اذا جاء الاحتمال ، بطل الاستدلال .
* حاصل بررسى احتمالات موجود در خبر عادل چيست ؟
اين است كه : از مقدمهء خارجيه كمك گرفته بگوئيم : احتمال رد بلا تبيّن باطل است . زيرا مستلزم
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 63
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٦٣