تشريح المسائل
* منكرين حجيت خبر واحد چه دليلى بر مدعاى خود دارند ؟
به سه دسته از ادله تمسك كردهاند .
الف : كتاب ب : سنت ج : اجماع .
* مراد از عبارت ( فالآيات النّاهية . . . ) چيست ؟
اين است كه : منكرين حجيت خبر واحد از باب ظنّ خاصّ به سه دسته از آيات قرآن استدلال نمودهاند .
1 - آياتى كه ما را از عمل نمودن و متابعت به غير علم نهى فرمودهاند .
مثل آيهء شريفه
لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ . . .
يعنى از غير علم پيروى نكن ، چه اين غير علم ظنّ باشد و يا شك باشد و يا وهم . پس مبناى عمل تنها علم است .
نكته : خبر واحدى هم كه مجرّد از قرائن باشد داخل در غير علم است و به حكم آيهء مذكور نبايد از چنين خبرى متابعت نمود .
2 - آياتى كه مستقيما ما را در متابعت از ( ظنّ ) مذمت مىكند و مىفرمايد :
إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَ إِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ . *
يعنى : پيروى نمىكنند مگر از ظنّ ، و نيستند اين پيروىكنندگان از ظنّ مگر زيانديدگان . و يا مىفرمايد :
إِنَّ الظَّنَّ لا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئاً . *
يعنى ظنّ و گمان شما را از واقعيت و حقيقت مستغنى نمىسازد و يا به عبارت ديگر با نردبان گمان نمىتوان به واقع رسيد .
* مراد از عبارت ( و التعليل المذكور فى آية النبأ . . . ) چيست ؟
استدلال ( امين الاسلام طبرسى ) به تعليلى است كه در ذيل آيهء شريفهء مذكور آمده و دلالت بر عدم حجيت خبر واحد مجرّد از قرائن مفيد علم دارد . با اين بيان كه :
1 - صدر آيه راجع به خبر فاسق است و دلالت دارد بر اينكه خبر فاسق حجّت نيست .
2 - در ذيل آيه علّت عمل نكردن به خبر فاسق ، احتمال پشيمانى است چه آنكه خبر فاسق معلوم الصدق نيست ، چرا كه در يك قاعدهء كلى مىفرمايد :
أَنْ تُصِيبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ .
يعنى : علت وجوب تبيين اين است كه : تا مبادا بدون علم اقدامى نموده و پشيمان شويد در نتيجه :
1 - خبر واحد مجرد از قرائنى كه مفيد علم به مدلولش است ، غير علم است .