تشريح المسائل
* به نظر شيخ چه احتمالاتى در كلمهء ( تبيّن ) وجود دارد ؟
سه احتمال : 1 - علمى 2 - اطمينانى 3 - ظنّى
* مراد از تبيّن علمى چيست ؟
اين است كه اگر فاسقى خبر آورد بر شما لازم است كه از خارج به صدق آن علم پيدا كرده و سپس بدان عمل كنيد و گرنه حق عمل به آن را نداريد .
* مراد از تبيّن اطمينانى چيست ؟
اين است كه اگر فاسقى خبرى آورد بر شما لازم است كه از خارج به صدق آن علم پيدا كرده و سپس بدان عمل كنيد .
* اطمينان چيست ؟
عالىترين مرحلهء ظنّ است .
* مراد از تبيّن ظنّى چيست ؟
اين است كه اگر فاسقى خبرى آورد بر شما لازم است كه ابتدا از خارج نسبت به خبر او تحصيل ظنّ كرده و سپس به آن خبر عمل كنيد و گرنه بدون ترجيح جانب صدق حقّ عمل نداريد .
* مراد از معناى تبيّن كداميك از احتمالات سهگانه فوق الذكر است ؟
احتمال اوّل يعنى تبيّن علمى .
* چرا احتمال سوم باطل است ؟
زيرا مبتلا به سه اشكال است .
* اشكال اوّل بر احتمال سوم چيست ؟
اين است كه :
اگر مراد از تبيّن ، تبيّن ظنّى باشد مستلزم اين است كه امر خداوند به تبيّن لغو و بيهوده باشد .
اما : و اللازم باطل ، فالملزوم مثله . و بيان ملازمه اين است كه :
هر عاقلى مىفهمد كه بدون دستيابى به مظنّه و رجحانى نسبت به صدق خبرى نبايد به آن خبر عمل كند آنجا كه عقل نياز به مظنّه را نسبت به صدق خبر مىفهمد ، نيازى به بيان شارع نيست . آنجا كه نيازى به بيان شارع نيست ، امر شارع لغو و عبث است .
* بيان بطلان لازم چگونه است ؟
اينگونه است كه : كار لغو قبيح است و فعل قبيح از مولاى حكيم سر نمىزند فالملزوم مثله مگر