بسيار عبادت مىكند ، بايد از عُجُب و خودبينى بر حذر باشد زيرا عُجُب معمولًا بعد از عبادت بسيار به انسان دست مىدهد و نيز كسى كه خداوند خير مردم را بر دست او جارى مىكند بايد از منّت گذارى حذر كند بخاطر اينكه منّت معمولًا پس از اين صفت مىآيد .
پس رابطهء ميان عبارات ذكر شده رابطهاى است درونى كه با نفس انسان در ارتباط قرار مىگيرد ، همچنين است در مورد دعاى به جا مانده از پيامبر به مناسبت شب نيمهء شعبان ، در اين دعا مىخوانيم :
خدايا از خشيت خود قسمتى به ما بده كه ميان ما و گناه فاصله اندازد و از طاعتت چيزى عنايت فرما كه ما را به رضوان تو رساند و از يقين بهرهاى عطا كن كه مصيبتهاى دنيا با آن سهل آيد . خدايا ما را از گوشها ، چشمها و نيرويمان ، چندانكه ما را زنده نگه مىدارى بهرهمند ساز و آن را به وارث ما بده و خون ما را بر گردن آنكه به ما ستم كرده بگذار و ما را بر كسى كه با ما دشمنى كرده يارى ده و مصيبت ما را در دين ما قرار نده و دنيا را بزرگترين هَمّ ما و نهايت دانش ما نكن و كسى را كه با ما مهربان نيست بر ما مسلّط نفرما .
با تدبّر در اين دعا در مىيابيم كه عبارات سه گانهء اوّل ، از مراحل كمال انسان ، از « خشيت » تا « اطاعت » و از « اطاعت » تا « يقين » ، سخن مىگويد . سپس در عبارات بعد مىبينيم كه سخن از اهداف مادّى انسان همچون صحّت و سلامت به ميان آمده است . بعد از آن ، اهداف اجتماعى و سپس بينش و دورنگرىهاى انسان بيان شده و مىبينيم كه اين درجه بندى مربوط به نفس انسان است با اين اعتبار كه انسانى كه « خشيتى » در او نباشد « درست » نيست كه از خداوند اطاعت بخواهد ، زيرا اطاعت بعد از « خشيت » مىآيد و كسى كه اطاعت خدا در او نمىباشد صحيح نيست يقين بخواهد زيرا « اطاعت » قبل از « يقين » است ، و كسى كه بناى نفس خود را كامل نكرده و به درجهء خشيت ، اطاعت و يقين دست نيافته ،
دعا (معراج مومنين و راه زندگى) (فارسى) — صفحة 87
مساهمون: كمال نژاد
ص٨٧