ارتخشثر « 1 » ميانه همه پادشاهان پارس « 2 » نيكخوترين و پاكنهادترين پادشاه بود و او را « درازدست » مىناميدند ، چرا كه دست راست او درازتر از دست چپ بود .
او پسر خشايار شاه است « 3 » اما ارتخشثر دوم « 4 » كه من در اينجا داستان وى را مىنگارم و او را « پرحافظه » « 5 » لقب داده بودند . نوهء ارتخشثر يكم است از دخترش پاروساتيس « 6 » چه پاروساتيس كه زن داريوش بود « 7 » چهار پسر از او زاييد .
هامش
( 1 ) . از روى قاعده كه امروز براى خواندن الفباى هخامنشى در دست ماست اين نام را در نوشتههاى هخامنشى « ارتخشثر » مىخوانيم و چون گفتهايم كه هر نامى كه شكل درست آن در دست باشد آن شكل را به كار بريم در اينجا هم بايد همان « ارتخشثر » را به كار بريم ولى نبايد فراموش كرد كه يونانيان آن راArtaxerxesخواندهاند و ما امروز « اردشير » مىگوييم .
( 2 ) . مقصود خاندان هخامنشى است نه ايران
( 3 ) . پسر داريوش بزرگ و چهارمين پادشاه از هخامنشيان بوده و نام او در نوشتههاى هخامنشى « خشايار شاه » نوشتهاند كه در اينجا هم به كار بردهايم .
يونانيان آن راXerxesخواندهاند و در توريت « احشويروش » آورده شده .
( 4 ) . پسر داريوش دوم و نهمين پادشاه هخامنشى
( 5 ) . آنچه ما مىدانيم لقب اين پادشاه بهمن بوده كه امروز به همين گفته مىشود و ما و بهمن را در پهلوى به معنى پاكدل و نيكانديش مىشناسيم نه به معنى پرحافظه .
گويا در ترجمه كلمه به يونانى اشتباه روى داده و تغييرى به معنى راه يافته .
( 6 ) .Parysatesبرخى مؤلفان همزمان ما اين نام را در فارسى « پريزاد » مىنويسند ، ولى ما بنيادى از علم براى اين كار نمىشناسيم .
به گمان ما اين زن همان است كه در تاريخهاى افسانهآميزان « چهره آزاد » خوانده شده كه او را دختر اردشير دانسته نوبت پادشاهى براى او پنداشتهاند ، ولى راهى براى روشن ساختن اين گمان در پيش نداريم .
بههرحال ما از روى قاعدهى خود اين نام را با شكل يونانى آن به كار مىبريم .
( 7 ) . داريوش دوم هشتمين پادشاه هخامنشى