كسى را با اين آراستگيها ياد مىكند ستايشها از او مىنگارد و در همه جا نامش را به نيكى مىبرد و اگر كسى را مخالف اين خويها ياد كرد نكوهش از او دريغ نمىسازد . اين نكته را خوب نوشتهاند كه پلوتارخ در اين تأليف خود به يك مرد آموزگار اخلاق بيشتر شبيه است تا به يك مؤلف تاريخنگار . چنين حالى در هر تاريخنگارى دليل پرارجى و سودمندى كتاب اوست و خوانندگان گذشته از آگاهيهاى تاريخى درسهاى اخلاقى از آن كتاب مىآموزند .
2 - پلوتارخ با آنكه يونانى است تعصب نژادى از خود نمىنمايد و فرقى ميانه مردم خود و ديگران نمىگذارد .
چنان كه در بسيار جاها كه سخن از رفتار و كردار ايرانيان و پادشاهان ايرانى رفته از نيك و بد چنان كه بوده سخن رانده و چه بسا كه در سنجيدن رفتار يونانيان با ايرانيان از روى انصاف هوادارى از ايرانيان كرده و نكوهش بر يونانيان دريغ نساخته .
3 - شيوه نگارش پلوتارخ بسيار ساده و روشن است و هيچگاه پى عبارتپردازيهاى بى جا نرفته و مطلب را به لفافه تشبيه و كنايه نمىپيچيد .
اينها نيكيهايى است كه ما از پلوتارخ و كتاب او سراغ داريم و آنچه برگزيدگى اين كتاب را مدلل مىسازد اين است كه آن را به همه زبانهاى معروف اروپا ترجمه كرده شرحهايى نيز بر آن نوشتهاند و امروز كمتر تاريخنگارى يا هر مؤلف ديگريست كه در گفتگو از مردمان باستان استفاده از اين كتاب ننمايد . بلكه در بسيار جايها يگانه مستند تاريخنگاران اين تأليف است و بس .
در زبان انگليسى چندين ترجمه از كتاب پلوتارخ هست كه هر يكى چندين بار چاپ شده .
در زبان فرانسه آن را در بيست جلد چاپ كرده شرحهاى بسيار سودمندى بر آن افزودهاند .
پلوتارخ گذشته از پرمايگى خود و اينكه وسايل بسيارى براى فراهم كردن آگاهيها در دست داشت يك رشته كتابهاى تاريخى مهمى نيز در دست او بوده كه امروز در دست ما نيست .
چنان كه نامهاى آن تاريخنگاران را در كتاب خود بارها مىبرد .
ايرانيان و يونانيان به روايت پلوتارخ ( فارسي ) — صفحة 15
مساهمون: پلوتارخ
ص١٥