اسلام ناگزير از مبارزهء سختترى با ديگر فرهنگها بوده به هيچوجه جالب توجه كمترى نمىباشد . توجيه علمى جريان تاريخ اقوامى كه سازمان جنگى ايشان بعدها نمونهاى براى كشورهاى با فرهنگ گشته ، از لحاظ هدفهاى مربوط به توجيه تاريخ جهان نيز ضرورت حتمى دارد . دانشمندان حق دارند رفع اين نقيصه و پركردن جاى خالى كه در تأليفات مربوط به تاريخ جهان وجود دارد از شرقشناسان روسى انتظار داشته باشند و لا اقل اين چشم داشت در مورد كشورهائى كه جزئى از امپراطورى روسيه شدهاند بجا و بموقع است .
شرقشناسان روسى نسبت به پژوهشهاى تاريخى بيگانه نبودهاند ولى بيشتر تحقيقات ايشان متوجه بخشى از منابع و مآخذ شرقى ، كه مستقيما با تاريخ روسيه رابطه داشته ، بوده است . تأليفات مشهورى كه وقف گفتههاى اعراب دربارهء اسلاوها و روسيان و شرح تاريخ قزل اردو مىباشد محتاج برشمردن نيستند . ولى در رشتهء اخير فقط بخش كوچكى از آنچه مىبايست حقا تأليف شود ، به رشتهء تحرير درآمده است . تاكنون پيشرفتهائى كه در تدوين تاريخ مشرق زمين به عمل آمده با موفقيتهائى كه شرقشناسى روسى در سالهاى اخير بدست آورده و با نام بارون ويكتور رومانويچ روزن رابطهء ناگسستنى دارد ، متناسب نيست . وى مجلهء ناشر افكار شرقشناسان روسى را تأسيس نموده « 1 » و در صفحات نشريهء مزبور نظرهاى مكتب نوين شرقشناسان - مورخ را با جد تمام تبليغ مىكرده است و گروه و مكتب بزرگى از محققان جوان را كه اكنون در رشتههاى گوناگون شرقشناسى مشغول كار هستند به وجود آورده . يكى از ثمرات فعاليت وى در زمينهء آموزش و نشر مجله همين كتابى است كه اكنون
هامش
( 1 ) - ( منظور نظر- ZVORAOيعنى يادداشتهاى شعبهء شرقى انجمن باستان شناسى روس ( امپراطورى ) مىباشد - تحريريه )