تكش كه تاج و سرير خويش را مديون قراختائيان بوده ، مع هذا نتوانست با ايشان بسازد . همچنانكه غالبا در دولتهاى صحرانشينان پيش مىآمده - تفرعن و توقعات رسول قراختائيان ، كه براى وصول خراج معهود به خوارزم آمده بود ، بهانهء قيام و عصيان تكش گشت . و وى « از غيرت سلطنت و ديانت » « 1 » رسولى را كه با گورخان خويشى داشت كشت و همرهان رسول به فرمان تكش به دست اعيان دولت خوارزمى از پاى درآمدند . سلطان شاه چون از اين واقعه خبر شد بىدرنگ به نزد قراختائيان رفت . وى ملكهء ايشان را قانع كرد - همچنانكه پيشتر مؤيّد را قانع ساخته بود - كه مردم و لشكر خوارزم بميل و رغبت جانب وى را گرفته برادرش تكش را ترك خواهند گفت . فوما شوهر ملكه كه چند سال پيش سلطان شاه را از سرير سلطنت سرنگون ساخته بود اينبار به خوارزم اعزام شد تا تخت و تاج را به وى بازگرداند . تكش سرزمين خويش را غرقاب ساخت و بدين وسيله پيشرفت عمليات لشكريان قراختائى را دچار اشكال نمود . اميدهائى كه به يارى مردم وجود داشت نيز تأييد نشد . فوما بناچار عقبنشينى آغاز كرد ، ولى به خواهش سلطان شاه فوجى به او داد و وى با آن نيرو وارد خراسان شد و در نزديكى سرخس امير محلى غز را شكست داد و مرو را اشغال كرد . عمليات وى عليه طغان شاه نيز با موفقيت قرين گشت و در روز چهارشنبه 26 ذو الحجه سال 576 هجرى ( 13 مه 1181 ميلادى ) « 2 » شكست كاملى بر او وارد كرد و پس از
هامش
( 1 ) - گفتهء ابن اثير ( چاپ تورنبرگ ،XI، 248 ) . نيز رجوع شود به جوينى نسخهء خطىGPB،IV، 2 ، 34 ، ورق 105 ؛ چاپ قزوينى ،II، 19 ؛ ميرخواند ، « تاريخ خوارزمشاه » ، چاپ دفرمرى ،IVو بعد .
( 2 ) - اين تاريخ در تأليف جوينى منقول است : در نسخهء خطى خانيكوف و چاپ قزوينى