مزبور - كه رقيب خطرناك خويشش مىشمرد - بدست آورد و منافع تجارى اتباع خود را در نظر نداشت و حال آنكه منافع مزبور بسيار مهم بوده . تجارت با فلان يا به همان كشور و همچنين با روسيه و چين سودهاى كلانى عايد بازرگانان مىساخت ولى با خطرات بسيار توأم بود ، زيرا كه در مشرق زمين كالاها را به نسيه مىخريدند . بدين سبب گاه ، وقفه در تجارت زيان فراوان به بازرگانان وارد مىكرد . به هنگام لشكركشى يكى از سلاطين سلجوقى به طرابوزان بازرگانى با يونان و روسيه متوقف شد و خسارت عظيم به تجار مسلمان وارد آمد « 1 » . چون در سال نبرد كالكا [ اكنون : كالچيك ] « راه ارتباط با جنوب روسيه قطع شد » و زمانى كوتاه ورود « پوست روباه « 2 » و گرگ « 3 » و سگ آبى [ بيدستر ] و ديگر كالاها » موقوف گرديد ، اين واقعه براى مسلمانان آنچنان حايز اهميت بوده ، كه ابن اثير عليحده از آن سخن گفته است « 4 » . متاركهء ميان خوارزمشاه و قراختائيان ( محتملا در سال 1209 ميلادى / 606 هجرى . رجوع شود به ما قبل ص 754 ) « 5 » بيدرنگ باعث اعزام كاروانى به تركستان شرقى گرديد .
هامش
( 1 ) - ابن اثير ، چاپ تورنبرگ ،XII، 160 .
( 2 ) - دربارهء كلمهء « برطاسى » رجوع شود به :
25 - 24 .Jocob , « Handelsartikel » , S.
( 3 ) - ( در چاپ انگليسى چنين است ( «Wolves» ) ؛ در چاپ روسى سال 1900 « سنجاب » بوده - تحريريه ) .
( 4 ) - ابن اثير ، چاپ تورنبرگ ،XII، 254 ؛CMIZO،I، 28 .
( 5 ) - به گفتهء ا . گ . براون ، در حدود سال 1210 ميلادى
( 527 .Brown , « A Lit Hist » , vol . II , P)