گشت ( 1206 ميلادى / 603 هجرى ) . تاشاتون كه از مردم اويغور و مهردار خان نايمانى بوده در دربار چنگيز خان نيز به همان شغل مشغول بوده است .
و گذشته از اين مأمور بود خط و سواد اويغورى را به پسران خان بياموزد « 1 » .
به گفتهء جوينى « 2 » تاتاران ( تتران ) از خود الفبا نداشتند . بدين سبب جوانان مغول مىبايست از اويغوران سواد فراگيرند تا بعد مجموعهء ياساها يعنى حقوق عرفى مغولان را تنظيم و تحرير كنند . اما راجع به مهرخان ، از متون و منابع تاريخى چنين برمىآيد كه مهر مزبور دو نوع بوده و براى تشخيص و تعريف آن دو نوع اصطلاح تركى « آل طمغا » ( مهر سرخ ) و « كك طمغا » ( مهر آبى ) به كار مىرفته است . به اصطلاح « آل طمغا » بسيار برمىخوريم « 3 » . اما مهر آبى ( كك طمغا ) ، ظاهرا ، فقط در موارد بسيار رسمى و تشريفاتى و بيشتر در اسنادى كه بعنوان افراد خاندان سلطنتى معنون بوده به كار مىرفته است « 4 » .
هامش
( 1 ) - «musat , « The - the toung؟Abel - Reخ 61 .P( بطورى كه پ . پليو خاطرنشان كرده « تاشاتون » قرائت اشتباهى است بجاى « تاتاتون » (Ta - ta - tong - o) ( بموجب « يوآن - شى » ) ؛ اينكه كلمه از كدام شكل اويغورى مشتق گشته هنوز معلوم نشده است . ولى بخش دوم آن ، ظاهرا ، همان « تنگ » تركى است كه بمعنى « قهرمان » مىباشد . رجوع شود به : ( تحريريه . ، «Pelliot « Notes sur le Turkestan35 - 23 .PP.
( 2 ) - « متون » ، ص 103 ( جوينى ؛ همچنان در چاپ قزوينى ،I، 17 ) .
( 3 ) - حتى در تأليف جوزجانى ( ترجمهء راورتى ،II، 1158 ) ؛ ( چاپ ناسائو - ليس 402 : « الطمغاج » ) .
( 4 ) - دربارهء مورد استعمال طمغاى آبى رجوع شود به : رشيد الدين ، چاپ برزين متن ، بخشVII، 51 ؛ ترجمه ، بخشV، 40 . ظاهرا شخصى كه در اينمورد دربارهء وى